De Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek (WHW) heeft als uitgangspunt dat het hoger onderwijs toegankelijk is voor iedereen die de vereiste vooropleiding bezit. Als er meer aspirant-studenten zich aanmelden dan dat er plekken zijn, bepaalt de opleiding met behulp van een selectieprocedure wie tot de opleiding wordt toegelaten. Het is belangrijk dat de selectie op een eerlijke en doelmatige wijze gebeurt.
De inspectie monitort ontwikkelingen met betrekking tot selectie en de toegankelijkheid van het hoger onderwijs. De inspectie werkt daarvoor op basis van een meerjarig, flexibel onderzoeksprogramma, waarin zij een ‘rollende planning’ hanteert. Dat betekent dat actuele ontwikkelingen aanleiding geven tot nieuwe onderzoeksvragen. Naast een toegankelijk hoger onderwijs voor iedereen met de vereiste vooropleiding, gaat de aandacht ook uit naar de toegankelijkheid voor specifieke groepen studenten, zoals studenten met een migratieachtergrond, of met een laag welvaartsniveau. De inspectie rapporteert hierover in de Staat van het Onderwijs en in thematische rapporten. Door knelpunten ten aanzien van de (brede) toegankelijkheid van het hoger onderwijs te signaleren en te agenderen draagt de inspectie bij aan het verhelpen daarvan.