De Inspectie van het Onderwijs onderzocht de vakdidactische vaardigheden van leraren op het gebied van rekenen-wiskunde en begrijpend lezen. Het onderzoek richtte zich op leraren in het basisonderwijs (bo), speciaal basisonderwijs (sbo), speciaal onderwijs (so) en het voortgezet speciaal onderwijs (vso). Uit het onderzoek blijkt dat leraren hun eigen kennis en vaardigheden over het algemeen hoog inschatten. Tegelijkertijd gaven de observatoren van dit onderzoek een groot deel van de lessen een onvoldoende voor de algemene indruk.
Dit onderzoek laat zien dat leraren in de praktijk niet alle vakdidactische vaardigheden inzetten die beschikbaar zijn. Er liggen dus onbenutte kansen. De inspectie adviseert gerichte professionalisering waar nodig en aandacht voor het vakdidactisch doordacht ontwerpen en voorbereiden van lessen.
Lesobservaties en vragenlijsten
Dit onderzoek deed de inspectie in het schooljaar 2024-2025 door middel van lesobservaties en vragenlijsten. Speciaal getrainde inspecteurs observeerden 456 lessen rekenen-wiskunde en 457 lessen begrijpend lezen. 373 leraren vulden een vragenlijst in over rekenen-wiskunde en 364 leraren over begrijpend lezen. De vragenlijsten gingen over hun eigen kennis en didactische vaardigheden.
Zelfinschatting
De meeste leraren in het bo, sbo en so schatten hun eigen kennis en didactische vaardigheden op het gebied van rekenen-wiskunde en begrijpend lezen hoog in. Voor begrijpend lezen schatten leraren zichzelf net iets minder hoog in dan voor rekenen-wiskunde. Een deel van de leraren gaf aan dat dit mogelijk te verklaren is doordat zij gerichte scholing hebben gehad. Daarnaast verklaren sommige leraren de hoge zelfinschatting doordat ze al jaren voor dezelfde groep staan en daardoor veel ervaring hebben en goed met de methode kunnen werken.
Het grootste deel van de leraren geeft aan in zeer geringe mate of in enige mate behoefte te hebben aan professionalisering. Een verklaring die uit de duidingsgesprekken kwam, is dat leraren scholingsmoe zijn en een hoge werkdruk ervaren.
Eenvoudige versus complexe vaardigheden
Bij 1 op de 6 lessen rekenen-wiskunde en bij bijna 1 op de 4 lessen begrijpend lezen is de algemene indruk die de observatoren aan de lessen gaven onvoldoende. Leraren gebruiken in de praktijk vooral eenvoudige vakdidactische vaardigheden. Denk hierbij aan het oefenen van procedures en het stellen van gesloten vragen. Complexe vakdidactiek komt minder vaak voor tijdens de les. Een voorbeeld hiervan is het stimuleren van meerdere oplossingsstrategieën of het activeren van hogere denkprocessen. Juist deze complexe vakdidactiek draagt bij aan een dieper leesbegrip en wiskundig redeneren en zorgt voor een hogere leswaardering. Ook de teksten doen ertoe: zelfgekozen teksten bevatten vaker kenmerken van rijke teksten dan methodeteksten. Rijke teksten dragen bij aan een stimulerende leeromgeving.
Kansen benutten
De kwaliteit van een les hangt in belangrijke mate af van het didactisch handelen van de leraar. Uit dit onderzoek blijkt dat veel lessen een onvoldoende krijgen voor de algemene indruk en dat complexe vakdidactische vaardigheden minder worden ingezet dan eenvoudige vaardigheden. Dat laat zien dat er onbenutte kansen liggen. De inspectie beveelt een samenhangende aanpak van opleiding en professionalisering aan. In de aanpak moeten complexe vakdidactische vaardigheden structureel zijn verankerd. Denk bijvoorbeeld aan het oplossen van wiskundige problemen en het stimuleren van kritisch reflecteren op de inhoud van een tekst. De inspectie beveelt schoolbesturen en schoolleiders aan om gericht aandacht te besteden aan het verdere professionaliseren en het benutten van deze vaardigheden tijdens het ontwerpen, voorbereiden en uitvoeren van de lessen.