© Inspectie van het Onderwijs

Onderwijs tijdens COVID-19: instellingen hebben zorgen over de continuïteit van het onderwijs en over leerachterstanden van studenten

In de periode tussen de zomervakantie en de herfstvakantie was er bij scholen en instellingen grote zorg over de voortdurende belasting van leraren/docenten. Als gevolg daarvan kwamen de continuïteit en kwaliteit van het onderwijs in gevaar. Ook was er aanhoudende zorg over oplopende en mogelijk blijvende leerachterstanden en het risico op groeiende kansenongelijkheid voor leerlingen en studenten. Dit blijkt uit de voortzetting van het onderzoek naar de effecten van COVID-19 op het onderwijs door de Inspectie van het Onderwijs, bij een representatieve steekproef van 847 scholen, instellingen en samenwerkingsverbanden.

Derde onderzoeksperiode

De inspectie sprak tussen eind september en medio oktober telefonisch met schoolleiders, bestuurders, afdelingsleiders en onderwijsondersteunende medewerkers uit het gehele Nederlandse onderwijsveld. In dezelfde periode brachten we fysieke bezoeken aan een klein aantal scholen en opleidingsteams in het mbo waar we onder meer spraken met studenten en docenten. Tijdens de onderzoeksperiode liep de werkdruk opnieuw fors op en leidden personele problemen ertoe dat op veel scholen groepen leerlingen en studenten opnieuw geconfronteerd werden met (gedeeltelijk) afstandsonderwijs of lesuitval.

Mbo: de houdbaarheid van het onderwijs in de huidige tijd staat onder druk

Onze interviews met besturen, studenten, docenten en teammanagers uit het mbo leveren het beeld op van een onderwijspraktijk waarvan de houdbaarheid sterk onder druk staat.

Uit deze derde bevraging blijkt op hoofdlijnen het volgende.

Bij bekostigde instellingen:

  • Ondanks alle inspanningen van het onderwijsveld krijgen studenten in de huidige COVID-19-crisis steeds minder kans om zich volwaardig te ontwikkelen. Ze hebben onderwijs dat vaak onvoldoende aansluit op hun leerbehoefte en missen de interactie op school die bijdraagt aan hun persoonsvorming, socialisatie en beroepsvorming. Het opdoen van praktijkervaring is voor steeds meer studenten een knelpunt in hun opleiding.
  • Daarnaast is de belasting voor docenten en teamleiders zorgwekkend groot. Ze doen wat ze kunnen, leren veel en snel, schakelen voortdurend en ondersteunen de studenten en elkaar, maar kunnen hun professie niet volledig uitoefenen zoals zij dat ambiëren, in het belang van de student.
  • Besturen proberen met alle macht de schade zo veel mogelijk te beperken en vragen zich af hoe ze de onderwijskwaliteit kunnen blijven garanderen. De focus op damage control concurreert met aandacht voor koersbepaling op de langere termijn waarin ook de winst van de huidige periode zijn plek krijgt. Besturen vragen om ruimte in tijd en regels en om de bijbehorende financiële ondersteuning.  

Bij niet-bekostigde instellingen:

  • De niet-bekostigde instellingen in het mbo ervaarden de gevolgen van de COVID-19-crisis verschillend. Ongeveer de helft van de instellingen vond de uitdagingen in de afgelopen periode te overzien, bijvoorbeeld omdat zij opleiden voor een branche die minder geraakt werd door de coronacrisis, doordat hun onderwijs al plaats- of tijdonafhankelijk georganiseerd was of doordat zij snel konden inspelen op gewijzigde omstandigheden.
  • Voor andere instellingen waren de uitdagingen groter. De omschakeling naar online onderwijs, het grotere beroep dat studenten deden op begeleidingscapaciteit van hun docenten, de voldoende beschikbaarheid van bpv-plekken en logistieke uitdagingen op locatie vergden veel van de organisatie. Een aantal instellingen benoemde zorgen voor hun bestaansmogelijkheid en daarmee voor de continuïteit van het onderwijs.

Bij afdelingen van het voortgezet algemeen volwassenen onderwijs (vavo) binnen bekostigde instellingen:

  • De aangepaste uitvoering van de schoolexamens verliep in het algemeen zonder problemen, dankzij de nodige inspanningen. Zo werden bijvoorbeeld extra surveillanten geworven en gedragsprotocollen opgesteld. Daarbij was ook van belang dat vavo-afdelingen hulp kregen van andere organisatieonderdelen van het roc, bijvoorbeeld doordat extra ruimten ter beschikking werden gesteld. Respondenten benoemden ook het belang van snelle en op vavo toegespitste communicatie met studenten en ouders.
  • Alle respondenten noemden een fors lagere instroom in het vavo van het schooljaar 2020/2021. De respondenten zochten de verklaring in de hogere slagingspercentages bij het voortgezet onderwijs.

Vervolg

In de Staat van het Onderwijs 2021 zullen we uitgebreid rapporteren over de drie metingen van onze COVID-19-monitor.

Colofon

Heeft u vragen over deze nieuwsbrief of over het onderwijstoezicht? Neem dan contact op met het Loket Onderwijsinspectie. Dit kan via het contactformulier of op werkdagen tussen 09.00 en 17.00 uur via 088-669 60 60.

Bent u hiervan op de hoogte?

Denkt u dat deze nieuwsbrief ook interessant is voor anderen, bijvoorbeeld docenten en teamleiders op uw school? Abonneren op deze nieuwsbrief is mogelijk via onze website.