De Inspectie van het Onderwijs past regelmatig haar toezicht aan. Dat doet ze om haar missie, effectief toezicht voor beter onderwijs, voor alle leerlingen en studenten waar te kunnen blijven maken. Want er zijn continu veranderingen in het onderwijs, in (de verwachtingen) van de samenleving, de wetgeving en in de wetenschappelijke bevindingen over toezicht en onderwijs. Daarom vult de inspectie haar toezichtmix aan met nieuwe toezichtvormen, zoals het onaangekondigde schoolbezoek en de bestuursbezoeken. Ook werkt de inspectie aan een nieuw onderzoekskader dat op 1 augustus 2027 van kracht wordt.
Bij de toezichtontwikkeling gaat de inspectie van het volgende uit:
- Het toezicht is gebaseerd op de onderwijswetten.
- De inspectie zet haar middelen in waar ze het meeste effect hebben.
- De inspectie streeft naar een balans tussen toezicht op het niveau van school/opleiding, bestuur en stelsel. Zo krijgt ze een integraal beeld van de onderwijskwaliteit.
- De inspectie zorgt ervoor iedere school periodiek te bezoeken om een vinger aan de pols te houden.
- De inspectie belast scholen/opleidingen en besturen niet zwaarder dan nodig.
- Het inspectietoezicht is stimulerend waar het kan en handhavend waar het moet.
De rol van de onderwijsresultaten in het Onderzoekskader 2027
Ieder schooljaar past de inspectie haar onderzoekskader aan, onder andere om het te laten aansluiten op veranderde wet- en regelgeving. Daarnaast werkt de inspectie momenteel aan een nieuw onderzoekskader dat op 1 augustus 2027 van kracht wordt. Over verschillende vraagstukken overlegt de inspectie nog met het onderwijsveld.
Een van de aandachtspunten is de rol van de onderwijs- of leerresultaten bij het eindoordeel over een school. Volgens het huidige kader krijgt een school het oordeel Onvoldoende als de standaard Onderwijsresultaten (OR1) onvoldoende is. Dit levert verschillende knelpunten op, bleek uit gesprekken met wetenschappelijke experts, besturen en schoolleiders en uit de ervaringen van inspecteurs.
Deze directe koppeling tussen het oordeel op OR1 en het eindoordeel op schoolniveau komt in het Onderzoekskader 2027 voor funderend onderwijs te vervallen. De bewindspersonen van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) hebben dit op 18 december 2025 aan de Tweede Kamer laten weten in een Kamerbrief. Welke criteria gaan gelden voor het eindoordeel Onvoldoende werkt de inspectie de komende maanden uit.
Na de zomer van 2026 kunt u meer lezen over het concept onderzoekskader, onder andere op de website en in de nieuwsbrieven.
Onaangekondigde schoolbezoeken
In het najaar van 2025 bezocht de inspectie 200 scholen in het primair onderwijs met een zogeheten onaangekondigd schoolbezoek (OSB). De scholen konden na afloop een tevredenheidsonderzoek invullen. Een ruime meerderheid van de scholen die de vragenlijst invulden, ervoer het bezoek als positief. Gemiddeld waardeerden de scholen het OSB met een 7+. Geen enkele school gaf een onvoldoende. De scholen gaven aan dat het bezoek hen stimuleerde om verder te werken aan de onderwijskwaliteit. De inspectie gebruikt de uitkomsten van de evaluatie om het OSB verder te ontwikkelen.
Tot aan de zomer van 2026 vinden er 400 OSB’en plaats in het primair onderwijs. De inspectie voert een pilot uit in het (voortgezet) speciaal onderwijs bij 10 scholen en in het voortgezet onderwijs bij 25 scholen.
Van het bezoek wordt een beknopte schriftelijke terugkoppeling gepubliceerd. De inspectie spreekt na een OSB geen eindoordeel uit over de school. Wel kan ze bij overduidelijke tekortkomingen een of meer herstelopdrachten geven. Als er duidelijke risico’s blijken, kan de inspectie alsnog een uitgebreider risico-kwaliteitsonderzoek uitvoeren.
Bestuursbezoeken
Een andere nieuwe toezichtvorm is het bestuursbezoek. Deze nieuwe toezichtvorm voert de inspectie uit vanaf maart 2026 bij onderwijsbesturen. Het meer uitgebreide bestuursonderzoek zal naast het bestuursbezoek blijven bestaan. Zo houdt de inspectie zicht op alle besturen. Bij het bestuursbezoek spreken de inspecteurs met het bestuur en afvaardigingen van de (gemeenschappelijke) medezeggenschapsraad, van het interne toezicht, van schoolleiders en van de directie en/of het management.
Daarbij haalt de inspectie een beeld op van de bestuurlijke kwaliteitszorg en het cyclisch sturen op financiën van het bestuur. Zo werkt de inspectie samen met de besturen aan goed onderwijs voor alle leerlingen en studenten.
De inspecteurs sluiten het bezoek af met een mondelinge terugkoppeling, waarbij ze zowel algemene punten als aandachtspunten delen. Ze spreken daarbij geen eindoordeel uit. Van het bezoek publiceert de inspectie een beknopte schriftelijke terugkoppeling. Hebben de inspecteurs risico’s gesignaleerd? Dan besluit de inspectie mogelijk tot vervolgtoezicht.
De bestuursbezoeken die de inspectie tot de zomer uitvoert worden geëvalueerd. Daarna voert de inspectie eventuele aanpassingen door voor de bezoeken die in het najaar gepland staan.
Nieuw soort rapporten bij kwaliteitsonderzoeken met eindoordeel Voldoende
De inspectie gaat de rapporten standaardiseren voor de steekproef- en risico-kwaliteitsonderzoeken met het eindoordeel Voldoende. Zo wil ze meer eenheid tussen de rapporten creëren. Ook wil ze doelmatiger te werk gaan, zodat ze tijd vrijspeelt om meer scholen en instellingen te kunnen bezoeken.
Het vernieuwde rapport werkt met opsommingstekens. De teksten zijn waar mogelijk gelijk voor de verschillende onderwijssectoren. Het rapport bevat geen samenvatting en stimulerende opmerkingen. De stimulerende opmerkingen geeft de inspectie mondeling tijdens het terugkoppelgesprek met de school. Ze hebben daar namelijk meer effect dan in het rapport.
In maart 2026 wordt het rapport getest. In de evaluatie neemt de inspectie de ervaringen van de scholen en besturen mee en daaropvolgend introduceert ze het rapport breder in het primair onderwijs, (voortgezet) speciaal onderwijs en voortgezet onderwijs.
In een eerdere versie van dit nieuwsbericht werd niet duidelijk dat de informatie onder de kop De rol van de onderwijsresultaten in het Onderzoekskader 2027 van toepassing is op het funderend onderwijs. Dit nieuwsbericht is aangepast op 11 maart 2026.