In Nederland kan iedereen een bekostigde school voor primair en voortgezet onderwijs oprichten. De manier waarop is geregeld in de Wet meer ruimte voor nieuwe scholen. De bedoeling van deze wet is om een toekomstbestendig, kwalitatief goed en divers onderwijsaanbod mogelijk te maken, dat aansluit op de wensen van ouders en leerlingen. De Inspectie van het Onderwijs onderzoekt de te verwachten onderwijskwaliteit van nieuwe scholen en adviseert de minister hierover. De minister besluit uiteindelijk of de school opgericht kan worden.
Wilt u een nieuwe bekostigde school oprichten? Meld dat dan bij Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO). Zowel besturen die al scholen onder zich hebben als andere initiatiefnemers kunnen nieuwe scholen oprichten. Op de website van DUO vindt u alle praktische informatie. De inspectie speelt een rol bij verschillende stappen in het proces van het oprichten van nieuwe scholen.
Bekijk wat u moet regelen voor het oprichten van een school voor primair onderwijs
Bekijk wat u moet regelen voor het oprichten van een school voor voortgezet onderwijs
Presentatie voorlichtingsbijeenkomst Meer Ruimte voor Nieuwe Scholen
10 september 2025 organiseerden wij een voorlichtingsbijeenkomst voor de nieuwe initiatieven die het traject Meer Ruimte voor Nieuwe Scholen willen doorlopen en een nieuwe school willen gaan starten. Daar lieten we een presentatie zien. In de presentatie staat een toelichting over de werkwijze advisering en een korte uitleg over de deugdelijkheidseisen en overige elementen van kwaliteit. De presentatie is hier te vinden.
De rol van de inspectie bij de verschillende stappen
Om een nieuwe bekostigde school op te richten doorloopt de initiatiefnemer een aantal stappen. Na de voorbereidingen en het melden van het initiatief voor een nieuwe school, begint de beoordeling van de aanvraag. Eerst bekijkt DUO of de aanvraag voldoet aan de wettelijke eisen. Is dat het geval? Dan voert de inspectie een kwaliteitstoets uit.
De kwaliteitstoets
De kwaliteitstoets bestaat uit de volgende stappen:
- we bestuderen de aangeleverde gegevens
- we voeren een gesprek met de initiatiefnemer
- we stellen een conceptadvies op, dat we voor reactie en aanvulling voorleggen aan de initiatiefnemers
- we adviseren de minister
De minister besluit vervolgens, mede op basis van ons advies, over de aanvraag.
Waar kijkt de inspectie naar?
Tijdens het uitvoeren van de kwaliteitstoets baseren we ons oordeel op 6 deugdelijkheidseisen. Deze 6 eisen zijn wettelijke eisen en voorwaardelijk voor de bekostiging van de nieuwe school.
- Aanbod
- Burgerschapsonderwijs
- Zicht op ontwikkeling en begeleiding
- Extra ondersteuning
- Onderwijstijd
- Bestuur en intern toezicht (vormgeving van de bestuursstructuur).
9 overige elementen van kwaliteit
Behalve naar de deugdelijkheidseisen kijken we naar 9 overige elementen van kwaliteit. We spreken hierover geen oordeel uit, en ze zijn ook niet van invloed op het advies. Wel bespreekt de inspecteur de elementen tijdens het gesprek met de initiatiefnemer om een goede start van de school te bevorderen. We gebruiken deze informatie ook in het toezicht als de school inderdaad van start gaat.
- Bewaken en verbeteren van de kwaliteit van het onderwijs
- Personeelsbeleid: formatie
- Personeelsbeleid: bekwaamheid
- Veiligheid op school
- De (beleidsrijke) meerjarenbegroting
- Huisvestingsverwachtingen en samenwerking kinderopvang
- Vrijwillige ouderbijdrage (hoogte en beleid)
- De wijze van uitvoering afspraken vroeg- en voorschoolse opvang en overleg onderwijsachterstandenbeleid
- De wijze van uitvoering van de Wet medezeggenschap op scholen
De precieze werkwijze en de uitwerking van het toezicht op nieuwe scholen vindt u in het Advieskader.
Afwijkende werkwijze voor de BES-eilanden
Voor Bonaire, Saba en Sint Eustatius (BES-eilanden) onderzoeken we afwijkende criteria. Dit is ook beschreven in het advieskader.
Na een positief besluit van de minister moet de initiatiefnemer onderstaande gegevens over de nieuwe school aanleveren bij de inspectie. Start de bekostiging van de nieuwe school op 1 augustus? Dan is de initiatiefnemer verplicht om zo snel mogelijk, maar vóór 1 april van hetzelfde jaar, informatie over de volgende onderdelen aan de inspectie te sturen:
Aan te leveren gegevens vóór 1 april:
- de bekwaamheden van degenen die onderwijs gaan geven*
- de invulling van de voorschriften omtrent onderwijstijd
- de voorbereiding op het schoolplan
- informatie over de scheiding tussen bestuur en het intern toezicht daarop.
*Dat wil zeggen: een verklaring van het bevoegd gezag waarin staat dat alle leraren die op dat moment in dienst zijn bekwaam (bevoegd) zijn. Dat bekent dat zij beschikken over een geldig diploma en VOG. Voor zover op dat moment bekend.
We ontvangen de gegevens graag via e-mail (mrvns_nieuweschool@owinsp.nl). De informatie kan op onderdelen (vrijwel) hetzelfde zijn als de informatie die u ook bij de aanvraag heeft ingezonden. U ontvangt vervolgens binnen 2 weken een reactie per brief.
Meer informatie
Paragraaf 5.6 en 5.7 van het Advieskader Nieuwe Scholen
Binnen een maand na aanvang van de bekostiging van een instelling, moeten gegevens verstrekt worden aan de inspectie. Vangt de bekostiging aan op 1 augustus? Dan is de instelling verplicht zo snel mogelijk, maar vóór 1 september van hetzelfde jaar, aan de inspectie gegevens te verstrekken over de volgende onderdelen.
Aan te leveren gegevens vóór 1 september:
- het schoolplan
- de bekwaamheid van degenen die onderwijs geven*
- het voldoen aan de voorschriften omtrent onderwijstijd
- het voldoen aan de voorschriften omtrent de scheiding tussen bestuur en het intern toezicht daarop.
*De gegevens worden door de contactinspecteur binnen 2 weken na 1 september op locatie (de instelling) gecontroleerd.
We ontvangen de gegevens graag via e-mail (mrvns_nieuweschool@owinsp.nl). De instelling ontvangt vervolgens binnen 2 weken een reactie per brief.
Voor (sommige) nieuwe scholen geldt dat zij ook informatie hebben aangeleverd voor 1 april. Het kan zijn dat die informatie (deels) de onderbouwing geeft van de zaken die de school in deze fase moet aantonen. Ze kan dan deze tekst dan hergebruiken. Het is wel nodig dat de school de informatie nogmaals toestuurt.
Kwaliteitsonderzoek
De inspectie voert in het eerste jaar na de start van de bekostiging van de school een kwaliteitsonderzoek uit, conform het betreffende reguliere onderzoekskader. Dit kwaliteitsonderzoek wordt uitgevoerd door inspecteurs die niet betrokken zijn geweest bij de adviesprocedure over debetreffende school. Op basis van de uitkomsten van dit kwaliteitsonderzoek bepaalt de inspectie bij nieuwe besturen wanneer zij een vierjaarlijks onderzoek bij bestuur en scholen uitvoert. Bij bestaande besturen kan het leiden tot een aanpassing van de planning van het vierjaarlijks onderzoek.
Meer informatie
Paragraaf 5.6 en 5.7 van het Advieskader nieuwe scholen
Advieskader nieuwe scholen
De precieze werkwijze en de uitwerking van het toezicht op nieuwe scholen vindt u in het Advieskader.
Werkwijze bij particuliere scholen
De werkwijze voor het oprichten van particuliere scholen (niet-bekostigde scholen) is anders. Dan brengt de inspectie zo snel mogelijk na de aanvang van het onderwijs een besluit uit aan het college van burgemeester en wethouders over de vraag of de onderwijsvoorziening een school is als bedoeld volgens de Leerplichtwet 1969.