Jaarlijks publiceert de Inspectie van het Onderwijs het Landelijk rapport gemeentelijke taakuitvoering kinderopvang-onderwijs. Gemeenten, schoolbesturen en houders van kinderopvangorganisaties hebben een gezamenlijke taak, elk vanuit de eigen verantwoordelijkheid bijdragen aan het kansrijk opgroeien van alle kinderen. Het rapport beschrijft de uitvoering van wettelijke taken in 2025 op 3 gebieden: toezicht en handhaving op kinderopvang, onderwijsachterstandenbeleid met voor- en vroegschoolse educatie (vve) en onderwijs aan nieuwkomers. De inspectie ziet positieve ontwikkelingen in de uitvoering van de wettelijke taken en blijft gemeenten die hier niet aan voldoen aanspreken.
Toezicht en handhaving kinderopvang
Gemeenten dragen bij aan het waarborgen van de kwaliteit en veiligheid van de kinderopvang. De meeste gemeenten voeren hun taken op het gebied van toezicht en handhaving goed uit. Tijdens de ambtelijke overleggen met gemeenten blijkt dat veel gemeenten hun handhavingsbeleid kortgeleden hebben bijgewerkt of dit aan het doen zijn. Daarnaast zijn er veel gemeenten die regionaal samenwerken voor het handhavingsbeleid of de uitvoering van handhaving.
Verschillen in uitvoering van toezicht en handhaving kinderopvang
De manier waarop de wettelijke taken worden uitgevoerd, verschilt per gemeente. Bijvoorbeeld in de manier waarop de GGD invulling geeft aan het flexibel toezicht bij de uitvoering van inspecties. Er zit vooral verschil in het wel of geen gebruik maken van de inspiratiesets en het opnemen van regionale en/of gemeentelijke speerpunten (zoals de meld-, overleg- en aangifteplicht van houders of hygiëne op de groep) door de GGD. Daarnaast ziet de inspectie landelijk gezien verschillen in de handhaving van gemeenten. Zo wordt er bijvoorbeeld anders gehandhaafd op kinderopvanglocaties die wel of geen voorschoolse educatie aanbieden. Handhaving is maatwerk en sommige verschillen zijn goed te verklaren. Maar het is wel belangrijk dat gemeenten zich bewust zijn van eventuele verschillen in handhaving en dat zij bekijken of deze verschillen wenselijk zijn. Zo nodig kunnen zij hun handhaving bijstellen.
Versterking van toezicht en ondersteuning bij gewijzigde kwaliteitseisen
Voor de kwaliteit van de kinderopvang kan het voor gemeenten belangrijk zijn om samen met de GGD te evalueren hoe het toezicht versterkt kan worden. Bijvoorbeeld op het gebied van flexibel toezicht en hoe dit nog meer risico- en signaalgestuurd vormgegeven kan worden. Dit toezicht is ingevoerd om de kwaliteit en effectiviteit van het toezicht te vergoten, door onvoorspelbaarheid, ruimte voor gerichter of juist breder onderzoek en ruimte voor autonomie van de toezichthouder.
Kleine en middelgrote houders van kinderopvangorganisaties lijken meer moeite te hebben met het doorvoeren van wijzigingen in het pedagogisch beleidsplan en het begeleidingsplan beroepskracht in opleiding. Partijen zoals gemeenten, GGD'en, Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) en branchepartijen kunnen vooral kleinere kinderopvanghouders gerichter bereiken en ondersteunen. Bijvoorbeeld door hen op tijd te informeren over komende wijzigingen van kwaliteitseisen.
Onderwijsachterstandenbeleid
Het doel van het overleg onderwijsachterstandenbeleid, inclusief vve, is om afspraken te maken om het risico op onderwijsachterstanden bij kinderen te bestrijden en te voorkomen. Het overleg wordt ook wel de Lokaal Educatieve Agenda (LEA) genoemd. Steeds meer gemeenten overleggen over het onderwijsachterstandenbeleid. Om gelijke onderwijskansen te bevorderen is het nodig dat alle gemeenten dit doen. Ook blijven afspraken soms uit of worden niet goed genoeg geëvalueerd. Dat is nodig om te kunnen sturen, bijvoorbeeld op de kwaliteit van voorschoolse educatie. Daarnaast kunnen kleine houders en houders zonder voorschoolse educatie beter betrokken worden bij het overleg. Deze groep is vaker afwezig. Gebrek aan tijd is een veelvoorkomende reden. Gemeenten kunnen actiever sturen op aanwezigheid of kunnen deze groep houders op een andere manier betrekken.
Nieuwkomersonderwijs
Ook het overleg over nieuwkomersonderwijs heeft als doel om samen met schoolbesturen afspraken te maken over de inrichting van het nieuwkomersonderwijs in de gemeente. Gemeenten en schoolbesturen zijn samen verantwoordelijk voor voldoende onderwijsplekken voor alle leerplichtige kinderen en jongeren in Nederland.
Veel gemeenten voldoen aan de overleg- en afsprakenplicht nieuwkomersonderwijs. Zij voeren jaarlijks overleg met schoolbesturen over onderwijs aan nieuwkomers en maken hier duidelijke afspraken over. Dit overleg is verplicht, en is van belang om goed voorbereid te zijn op onverwachte of wisselende instroom van nieuwkomersleerlingen. De inspectie benadrukt dat het overleg ook gevoerd moet worden als er geen problemen zijn in nieuwkomersonderwijs in de gemeente.
Evalueren van beleid is noodzakelijk
Om als gemeente de wettelijke taken goed uit te kunnen voeren is het belangrijk om te evalueren of de doelen behaald worden en of de acties daaraan bijdragen. Bijvoorbeeld bij flexibel toezicht, handhaving op voorschoolse educatie en onderwijs aan nieuwkomers. De inspectie blijft gemeenten aanspreken op hun wettelijke plichten. De taken van gemeenten, schoolbesturen en kinderopvanghouders hangen sterk met elkaar samen. Een gedeelde visie op het (jonge) kind draagt bij aan de gezamenlijke verantwoordelijkheid om alle kinderen kansrijk te laten opgroeien.