Goed onderwijs en een soepel doorlopende leerlijn: daar hebben alle jongeren in Nederland recht op. Ook nieuwkomers van 16 jaar en ouder. Toch ziet de inspectie dat zij niet altijd op het onderwijsniveau terecht komen dat bij hen past, waardoor hun talenten onbenut blijven. Binnen het onderwijsstelsel zijn oplossingen mogelijk, maar die worden niet altijd toegepast. Ook spelen knelpunten buiten het onderwijs een rol en is er regie nodig op de activiteiten van de vele betrokken partners. Dit blijkt uit het rapport van de Inspectie van het Onderwijs. Omdat de knelpunten niet nieuw zijn, zochten we in dit onderzoek vooral naar oplossingen.
Knelpunten en oplossingen in het onderwijs
Uit het onderzoek blijkt dat leerlingen niet altijd op een plek met het juiste niveau terechtkomen. Hier kan een goede intake, waarin eerste opvang anderstaligen en mbo samenwerken, bij helpen; zo hoeft geen tijd verloren te gaan bij de overgang. De huidige wet- en regelgeving biedt de mogelijkheid om voor nieuwkomers een plek in het onderwijs te creëren die past bij hun cognitieve mogelijkheden, los van het taalniveau. Maak daarbij gebruik van ervaringen die er al zijn en benut de kennis van LOWAN, MBO Raad en Vereniging van Nederlandse Gemeenten. Ook helpt het als het mbo aansluit bij het verplichte overleg over nieuwkomersonderwijs en de doorgaande lijn.
Daarnaast is het belangrijk dat nieuwkomers van 16 jaar en ouder goed in beeld blijven. Dat kan door een warme overdracht en continuïteit in begeleiding. Doorstroomcoaches, bijvoorbeeld in dienst van gemeenten, kunnen hierbij helpen.
Knelpunten en oplossingen buiten het onderwijs
Ook knelpunten buiten het onderwijs zorgen ervoor dat het onderwijs aan nieuwkomers niet altijd soepel verloopt en dat vraagt veel flexibiliteit van het onderwijspersoneel. Het grote aantal verhuizingen is een van de belangrijkste knelpunten voor het onderwijs aan nieuwkomers. Er is een stabiel opvangsysteem nodig. Dat zorgt niet alleen voor meer emotionele en sociale stabiliteit voor de nieuwkomers zelf, maar ook voor meer stabiliteit in de bekostiging van het onderwijs. Want het geeft meer duidelijkheid in de nodige huisvesting voor het onderwijs, leerlingenvervoer en personeelsbeleid voor de scholen en mbo-instellingen.
Daarnaast zijn er veel partners betrokken bij (het onderwijs) aan nieuwkomers, zoals scholen en mbo-instellingen. Maar ook gemeenten, Centraal Orgaan opvang asielzoekers en Nidos zijn partners die taken en verantwoordelijkheden hebben in de opvang en begeleiding van nieuwkomers. Maar er is veel onduidelijkheid over wie waarvoor verantwoordelijk is, wie de regie voert en welke afspraken er zijn gemaakt. Het is daarom belangrijk lokale en regionale (schriftelijke) afspraken te maken, verantwoordelijkheden te verdelen, afspraken en vorderingen te evalueren en verbeteringen aan te dragen.
Het zou goed zijn als de gemeente haar regierol pakt en het mbo betrekt bij het verplichte overleg over onderwijs en doorgaande lijn. Door het nieuwkomersonderwijs te bespreken in de Lokale Educatieve Agenda en de Regionale Educatieve Agenda kan de gemeente samenhang creëren binnen het onderwijs in de regio. Ook helpt het als de gemeente tijdig passende, op de lange termijn gerichte onderwijshuisvesting verzorgt.
Onderzoek
Het onderzoek bestond uit een analyse van de schoolloopbanen, literatuuronderzoek en gesprekken met betrokkenen in het voortgezet onderwijs, het mbo, gemeenten en nieuwkomers zelf.