Leerlingen in het speciaal onderwijs (so) en voortgezet speciaal onderwijs (vso) verschillen sterk van elkaar. Daarom beoordelen wij als inspectie de onderwijsresultaten van deze scholen niet alleen op basis van cijfers of toetsen; we kijken vooral of scholen erin slagen om onderwijs te bieden dat past bij de mogelijkheden en het toekomstperspectief van de leerlingen. Op deze pagina leest u hoe we dat doen en wanneer een school een voldoende beoordeling krijgt.
Wij als inspectie gebruiken voor onze beoordeling het Onderzoekskader 2021 (versie 2026) voor het (voortgezet) speciaal onderwijs. Dit kader richt zich op de basisvaardigheden die leerlingen nodig hebben om verder te leren, kennis op te doen bij andere vakken en mee te doen in de samenleving. We beoordelen of scholen voldoen aan de basiskwaliteit die nodig is om leerlingen deze vaardigheden te laten ontwikkelen.
Voor onderwijsprofessionals
Het Onderzoekskader (versie 2026) voor het (voortgezet) speciaal onderwijs beschrijft 2 standaarden waarop wij uw (v)so-school beoordelen:
- Resultaten (OR1): dit gaat over de kennis en vaardigheden van uw leerlingen
- Sociale en maatschappelijke competenties (OR2): dit gaat over de sociale en persoonlijke ontwikkeling van uw leerlingen
De basiskwaliteit
Per standaard beschrijft het onderzoekskader wanneer uw school voldoet aan de basiskwaliteit: het niveau dat elke (v)so-school minimaal moet halen. Om de basiskwaliteit te kunnen beoordelen verwachten wij dat:
- Uw school ambitieuze maar haalbare streefniveaus vaststelt, die passen bij uw leerlingen
- U deze niveaus laat aansluiten op de kennis en vaardigheden die leerlingen nodig hebben als zij uitstromen
- U zich ervoor inzet dat minimaal 75% van de leerlingen de gestelde streefniveaus behaalt
- U zorgt voor een goed beeld van de ontwikkeling van de leerlingen
Het uitgangspunt is dat uw school ervoor zorgt dat alle leerlingen uitstromen met kennis en vaardigheden die passen bij hun ontwikkelingsperspectief. Door de resultaten van uw leerlingen goed te volgen, kunt u het onderwijs bijsturen. Zo bereidt uw school de leerlingen goed voor op vervolgonderwijs, werk of dagbesteding.
Wij als inspectie beoordelen bij de standaard Resultaten (OR1) of uw school erin slaagt om het onderwijs goed af te stemmen op de behoeften van de leerlingen. Daarbij kijken we of de ontwikkeling van uw leerlingen past bij hun mogelijkheden. In het bijzonder kijken we of zij voldoende kennis en vaardigheden opdoen bij Nederlandse taal en rekenen-wiskunde.
Wij baseren ons bij de beoordeling van OR1 op de resultaten van uitstromende leerlingen uit het voorgaande schooljaar. Daarbij kijken we naar 2 onderdelen die samen bepalen of uw school voldoet aan de basiskwaliteit:
1. Uitstroomniveau
We beoordelen of minimaal 75% van de leerlingen uitstroomt op het niveau dat past bij hun ontwikkelingsperspectief. Heeft uw school dat percentage in het voorgaande jaar niet gehaald? Dan kunt u met eerdere resultaten laten zien dat hier sprake was van een uitzondering.
2. Streefniveaus
Nederlands en rekenen-wiskunde We beoordelen of minimaal 75% van de leerlingen de afgesproken streefniveaus voor Nederlandse taal en rekenen-wiskunde haalt. Die streefniveaus stelt u zelf vast, passend bij de doelgroep(en) en de niveaus waarop leerlingen uitstromen.
Om een voldoende te halen op de standaard OR1, moet uw school voldoen aan de basiskwaliteit op beide onderdelen:
- Minimaal 75% van uw leerlingen stroomt uit op het niveau dat past bij hun ontwikkelingsperspectief
- Minimaal 75% van uw leerlingen haalt de afgesproken streefniveaus voor Nederlandse taal en rekenen-wiskunde
Score onder de norm
Scoort uw school bij taal of rekenen-wiskunde onder de norm? Dan kijken wij als inspectie of het gemiddelde van taal en rekenen-wiskunde samen een voldoende geeft. Is dat niet zo, dan krijgt uw school een herstelopdracht voor het vak dat onder de norm zit.
ZML- en EMB-leerlingen
Uw school kan voor zeer moeilijk lerende leerlingen (ZML) of leerlingen met een meervoudige beperking (EMB) aangepaste doelen vaststellen. Wij als inspectie kijken dan of uw school voor deze leerlingen passende streefniveaus heeft opgesteld, die hen helpen bij hun functioneren in het dagelijks leven.
Wij als inspectie beoordelen bij de standaard OR2 of uw school leerlingen helpt om zich sociaal en persoonlijk te ontwikkelen. We kijken daarbij vooral naar de sociale vaardigheden die leerlingen op school en in de samenleving nodig hebben.
Wij letten daarbij op 3 punten:
- Of uw school streefniveaus heeft opgesteld voor de sociale vaardigheden van leerlingen, passend bij de verschillende doelgroepen en het niveau waarop zij uitstromen
- Of uw school een schoolnorm vastgesteld heeft voor het percentage leerlingen dat deze streefniveaus moet halen
- Of u aan het einde van iedere schoolperiode beoordeelt of voldoende leerlingen de afgesproken streefniveaus hebben gehaald (volgens de schoolnorm)
Beoordeling in de praktijk
Bij standaard OR2 kijken we dus niet naar cijfers of toetsen, maar we beoordelen hoe uw school in de praktijk planmatig aan de doelen werkt en hoe u de ontwikkeling van leerlingen volgt. Ons oordeel baseren we bijvoorbeeld op observaties in de klas, gesprekken met leraren en leerlingen, en documenten waarin uw school de voortgang beschrijft.
Uw school krijgt een voldoende voor de standaard OR2 als u kunt laten zien dat uw leerlingen zich sociaal en persoonlijk ontwikkelen op een manier die past bij hun mogelijkheden én bij het onderwijs dat zij krijgen.
Dat betekent dat u kunt aantonen dat uw school:
- Heldere doelen stelt voor de sociale ontwikkeling van leerlingen
- Planmatig werkt aan die doelen
- Zichtbaar maakt hoe leerlingen daarin groeien
Maatschappelijke competenties stimuleren
Wij als inspectie beoordelen momenteel alleen de sociale vaardigheden die leerlingen bereiken. Wel stimuleren wij dat scholen ook werken aan maatschappelijke vaardigheden, zoals leren samenwerken, keuzes maken en deelnemen aan de samenleving. Hoewel deze resultaten niet meetellen in ons oordeel, benoemen we ze wel in onze gesprekken en rapportages.
Wij als inspectie vragen uw school elk jaar om de uitstroomgegevens van uw leerlingen aan te leveren. U doet dit via een vragenlijst in het Internet Schooldossier (ISD). Meestal gaat het om de gegevens van het voorgaande schooljaar.
Samen met andere informatie geven deze gegevens inzicht in hoe uw school presteert en welke rol de schoolleiding daarin speelt. Wij gebruiken ze om te beoordelen of uw leerlingen uitstromen op een niveau dat past bij hun ontwikkelingsperspectief. Op basis daarvan bepalen wij of uw school voldoet aan de standaard Resultaten (OR1) uit het onderzoekskader.
Uw school beantwoordt in de vragenlijst uitstroomgegevens onder meer vragen over:
- Het aantal leerlingen dat uitstroomde
- De periode dat zij op school zaten (korter dan 6 weken, korter dan 1 jaar of langer dan 1 jaar)
- Hun beoogde en behaalde uitstroomniveau
- De belangrijkste ondersteuningsbehoeften van deze leerlingen (top 3)
- Of leerlingen goed terechtkwamen nadat zij uitstroomden
Doorstroomtoets of examenresultaten
Uw school moet voor sommige leerlingen de onderwijsresultaten onderbouwen met de doorstroomtoets (bij speciaal onderwijs) of met examenresultaten (bij het uitstroomprofiel vervolgonderwijs in het voortgezet speciaal onderwijs).
Wij als inspectie verwerken de uitstroomgegevens van uw school in een rapportage met toelichtingen en grafieken. U vindt deze rapportage in het Internet Schooldossier (ISD). Daar kunt u zien hoe uw school presteert en hoe de resultaten zich verhouden tot die van andere scholen in het so en vso.
De analyse van deze gegevens gebruiken wij om te bepalen of uw school voldoet aan de standaard Resultaten (OR1) uit het onderzoekskader.
Wilt u meer weten over het aanleveren of inzien van uitstroomgegevens? Neem dan contact op met onze afdeling Klantcontact via het contactformulier of telefonisch op werkdagen tussen 9.00 en 16.30 uur via 088-669 60 60.