Leerlingen in het voortgezet onderwijs (vo) verschillen van elkaar in niveau, tempo en ambities. Daarom beoordelen wij als inspectie de onderwijsresultaten niet alleen op basis van cijfers of diploma’s. We kijken vooral of leerlingen zich ontwikkelen op een niveau dat past bij hun mogelijkheden en of scholen het beste uit hun leerlingen halen. Op deze pagina leest u hoe wij dat doen en wanneer uw school een voldoende beoordeling krijgt.
Wij als inspectie gebruiken voor onze beoordeling van de onderwijsresultaten het Onderwijsresultatenmodel voortgezet onderwijs. Dit model bestaat uit 4 onderdelen die samen een beeld geven van de ontwikkeling van leerlingen en van hoe een school presteert. Deze onderdelen gelden alleen voor de beoordeling van het reguliere voortgezet onderwijs, niet voor het praktijkonderwijs.

De Inspectie van het Onderwijs kijkt op verschillende manieren naar de kwaliteit van het onderwijs op middelbare scholen.
Een van die manieren is aan de hand van de onderwijsresultaten.
Waarom kijken we naar de onderwijsresultaten?
Om te weten te komen of er misschien iets aan de hand is op een school.
Heeft een school veel zittenblijvers?
Of zijn bijvoorbeeld de examenresultaten lager dan op andere scholen?
Zoiets kan allerlei oorzaken hebben en het hoeft niet altijd op problemen te wijzen.
In deze korte film leggen we uit hoe en waarom we naar de resultaten kijken.
Als inspecteur vind ik het van belang dat een school z'n uiterste best doet om het beste uit leerlingen te halen.
En dat kan door stimulerende lessen, dat kan door een goede leerlingenzorg en dat kan ook door goed rekening te houden met wat leerlingen wel en niet kunnen.
En dat betekent ook dat het niet zo heel erg is als een leerling naar een lager niveau overstapt.
Het is ook niet zo erg als een leerling 's wat lagere cijfers haalt als de school daar maar heel goed zicht op heeft.
Om onderwijsresultaten te beoordelen kijkt de Onderwijsinspectie naar de gemiddelde resultaten van alle leerlingen op een school. Zitten ze minimaal op hetzelfde niveau dat ze als advies van de basisschool meekregen?
Zijn er veel zittenblijvers in de eerste twee jaar en hoe zit dat in de laatste jaren? En wat zijn de examenresultaten?
Als je wilt weten of een school het goed doet, is het heel verleidelijk om naar de eindexamenresultaten te kijken en het daarbij te laten.
Maar zo simpel is het niet.
Neem nu bijvoorbeeld een havo met hele goeie eindexamenresultaten.
Het kan best zijn dat die havo heel streng geselecteerd heeft op leerlingen.
Als je nou een havo neemt met wat minder goeie eindexamenresultaten dan heeft die havo misschien wel heel weinig zittenblijvers.
Daarom kijken we naar verschillende onderdelen als we de resultaten beoordelen, en die onderdelen moeten in balans zijn.
Neem bijvoorbeeld Charlotte.
Zij kreeg van de basisschool het advies: vmbo-t/havo.
Op, laten we zeggen, het Regenboog College, ontdekt Charlotte in de eerste twee jaren van de brugklas wat ze echt leuk vindt: dansen en zingen.
De school heeft op de havo een cultuurprogramma met muziektheater.
Charlotte wil daar graag naartoe. Ze werkt hard en haar cijfers stijgen.
Het Regenboog College laat Charlotte toe tot drie havo.
Ze geniet van het cultuurprogramma en gaat over naar de vierde.
Maar vier havo blijkt toch best pittig.
Ze loopt het risico dat ze blijft zitten als ze niet stopt met het muziektheater.
Als ze niet wil blijven zitten, zou ze ook kunnen overstappen naar het vmbo-t maar dat is voor Charlotte geen optie omdat ze dan niet verder kan met het muziektheater en ze wil straks erg graag naar de theateropleiding.
De school denkt mee en ze mag vier havo overdoen met extra begeleiding van de school.
Twee jaar later haalt Charlotte met voldoende eindcijfers alsnog haar havo-diploma en ze kan naar de theateropleiding.
Het gaat dus om de balans van de resultaten van leerlingen.
Zittenblijven, het eindcijfer en het niveau waarop de leerling uiteindelijk belandt.
Bovendien kijken we niet naar het cijfer of de resultaten van één leerling maar gaat het om de balans van de resultaten van álle leerlingen.
Dat geeft de school ook ruimte om eigen keuzes te maken in het belang van alle leerlingen.
Bekijk je alle schoolloopbanen van Charlotte en de andere leerlingen van het Regenboog College samen dan zie je dat deze school gemiddeld genomen haar leerlingen kansen geeft.
In de bovenbouw heeft deze school relatief veel zittenblijvers.
Dat geeft een lagere score, maar leerlingen zitten hier vaak op een hoger niveau dan de basisschool adviseerde, en ze halen voldoende examencijfers.
En dat zie je terug in de onderwijsresultatenberekening van het Regenboog College.
Op het ene onderdeel worden de scores iets lager, op het andere juist hoger.
Kortom, de Onderwijsinspectie ziet erop toe dat alle leerlingen onderwijs krijgen van voldoende niveau.
Daarmee bewaken we een ondergrens. Ook vinden we het belangrijk dat scholen het beste uit hun leerlingen halen aansluitend bij de mogelijkheden van die leerlingen. De eerste indicatie hiervoor zijn de gemiddelde resultaten van alle leerlingen.
Als die niet in orde zijn, spreken we de school daarop aan zodat de school eventueel haar onderwijs kan inrichten op de behoeften van leerlingen.
Want goed onderwijs, daar hebben alle leerlingen recht op.
Meer weten? Ga naar www.onderwijsinspectie.nl.
Voor onderwijsprofessionals
Het Onderwijsresultatenmodel voortgezet onderwijs richt zich op 4 onderdelen van de schoolloopbaan van leerlingen. Bij elk onderdeel hoort vaste vraag:
- Onderwijspositie in leerjaar 3: bereiken leerlingen in de onderbouw het niveau dat past bij hun basisschooladvies?
- Onderbouwsnelheid: hoeveel leerlingen lopen geen vertraging op tussen leerjaar 1 en 3?
- Bovenbouwsucces: behalen leerlingen hun diploma op het niveau waarop zij aan de bovenbouw zijn begonnen?
- Examencijfers: hoe scoren leerlingen gemiddeld op het centraal examen?
De gecombineerde scores van deze 4 onderdelen vormen de basis voor het oordeel over de onderwijsresultaten. Ze laten zien hoe leerlingen zich ontwikkelen van de onderbouw tot en met het eindexamen. Ook maken ze duidelijk of een school leerlingen op het juiste niveau plaatst, goed begeleidt en stimuleert om het beste uit zichzelf te halen.
Normen, rekenregels en weegregels
Voor elk onderdeel geldt een landelijke minimumnorm die voor meerdere jaren vastligt. Daarnaast gelden er vaste reken-, weeg- en balansregels. Met de rekenregels berekenen wij de scores per onderdeel. De weeg- en balansregels gebruiken wij om de onderdelen in samenhang tegen elkaar af te wegen.
Uitgebreide informatie over de regels en hun toepassing vindt u in de technische toelichting bij het Onderwijsresultatenmodel.
Gecorrigeerde norm
Het Onderwijsresultatenmodel houdt rekening met verschillen in leerlingenpopulaties. Daarom geldt een gecorrigeerde norm voor scholen met veel leerlingen met specifieke kenmerken. Het gaat bijvoorbeeld om leerlingen die wonen in een postcodegebied waar armoede vaak voorkomt, of om leerlingen met een extra ondersteuningsbehoefte. Ook een hogere instroom vanuit andere vo-scholen en een grotere ‘opstroom’ van leerlingen van lagere naar hogere niveaus tellen mee in deze correctie.
Wij als inspectie beoordelen de onderdelen van het Onderwijsresultatenmodel op basis van gegevens over doorstroom, zittenblijven, examenresultaten en kenmerken van leerlingen. Scholen en besturen leveren deze gegevens zelf aan via DUO.
Score berekenen
Voor elk onderdeel berekenen we een score op basis van de beschikbare gegevens per school. Deze scores vergelijken we met de landelijke norm per schooltype.
- Onderwijspositie in leerjaar 3: we tellen hoeveel leerlingen onder, op of boven het basisschooladvies uitkomen. Het gaat hierbij altijd om het onderwijskundig advies, niet om de uitkomst van de doorstroomtoets. Leerlingen die hoger uitkomen dan het advies krijgen een plus, leerlingen die lager uitkomen een min. Zo berekenen we het gemiddelde per school.
- Onderbouwsnelheid: we berekenen hoeveel leerlingen de eerste 2 leerjaren zonder vertraging hebben doorlopen. Voorbeeld: als 85 van de 100 leerlingen zonder vertraging overgaan, is de doorstroom van 85%.
- Bovenbouwsucces: we kijken naar het percentage leerlingen dat een diploma haalt op het niveau waarop zij aan de bovenbouw begonnen. Voorbeeld: als dit voor 92 van de 100 leerlingen geldt, is de score 92%.
- Examencijfers: we berekenen het gemiddelde cijfer dat leerlingen halen voor alle vakken waarvoor zij bij het centraal examen kunnen slagen of zakken.
Totaaloordeel vaststellen
Wij beoordelen de onderwijsresultaten vaak in 2 stappen. Tijdens de jaarlijkse risicoanalyse bekijken wij of de 4 onderdelen van het Onderwijsresultatenmodel onder of boven de norm scoren. Als daar aanleiding toe is, voeren wij een onderzoek uit. Tijdens dat onderzoek beoordelen wij de onderwijsresultaten in hun context en samenhang en stellen we een totaaloordeel vast.
Uw school krijgt een voldoende beoordeling op de onderwijsresultaten als de scores op de 4 onderdelen van het Onderwijsresultatenmodel overwegend op of boven de landelijke norm liggen en met elkaar in balans zijn. Een inspecteur stelt vast of dat het geval is. Omdat scholen en schoolniveaus verschillen, bepalen de weeg- en balansregels uit het Onderwijsresultatenmodel het eindoordeel.
Gecombineerde scores
De weegregels bepalen hoe zwaar de 4 onderdelen meetellen in het eindoordeel. Deze weging houdt rekening met verschillen tussen schooltypen en onderwijsniveaus, die niet altijd één-op-één met elkaar te vergelijken zijn. Soms tellen de onderdelen allemaal voor 25% mee. In andere situaties weegt het ene onderdeel zwaarder dan het andere, bijvoorbeeld 30% tegenover 20%.
Na deze weging bepalen de balansregels of de gecombineerde scores voldoende zijn. Dat is het geval wanneer hogere scores in voldoende mate opwegen tegen lagere scores. Uw school mag op één onderdeel onder de norm scoren, zolang de andere onderdelen dat compenseren.
Verschil SE-CE
Het verschil tussen de cijfers voor het schoolexamen (SE) en het centraal examen (CE) telt al meerdere jaren niet meer mee in onze beoordeling van de onderwijsresultaten, maar wij als inspectie volgen dat verschil wel. In het volgende uitklapveld leest u hoe wij met dit verschil omgaan.
Het verschil tussen de cijfers voor het schoolexamen (SE) en het centraal examen (CE) speelt geen rol in onze beoordeling van de onderwijsresultaten, maar wel in ons toezicht op de examenkwaliteit en het behouden van de examenlicentie.
Het verschil kan namelijk iets zeggen over de kwaliteit en betrouwbaarheid van de schoolexamens. Een groot of structureel verschil tussen beide examens kan erop wijzen dat de schoolexamens niet goed zijn afgestemd op het niveau van het centraal examen, of andersom. Als dat op uw school het geval is, kunnen wij nader onderzoek doen of het gesprek aangaan met uw bestuur. Uw school kan de examenlicentie verliezen als het verschil SE-CE over een periode van 3 jaar te groot is.
Krijgt uw school de beoordeling onvoldoende, dan bespreken wij dat met uw bestuur. U kunt dan aanvullende informatie over de onderwijsresultaten aanleveren, die wij kunnen meenemen in onze herziening van de beoordeling. Samen bekijken we daarna of dit alsnog leidt tot een voldoende beoordeling, of dat verder onderzoek of herstelmaatregelen nodig zijn.
Afwijken van de berekening
Wij als inspectie hebben het uitgangspunt dat onvoldoende onderwijsresultaten niet automatisch leiden tot de beoordeling onvoldoende. Daar kunnen namelijk goede argumenten voor zijn, bijvoorbeeld wanneer een school een grote groep zorgleerlingen heeft. Onze inspecteur mag daarom afwijken van het berekende oordeel als een school overtuigend kan onderbouwen waarom de leerresultaten voldoende zijn.
Eindoordeel niet duidelijk
Kunnen we als inspectie niet tot een duidelijk eindoordeel komen én is er geen aanvullende informatie over de onderwijsresultaten beschikbaar? Dan kunnen wij ook het eindoordeel ‘niet te beoordelen’ geven. Dat leidt altijd tot een diepgaander kwaliteitsonderzoek.
U als onderwijsprofessional kunt de onderwijsresultaten van uw school inzien via het Internet Schooldossier (ISD). U vindt daar de cijfers en gegevens die uw school zelf via DUO heeft aangeleverd, en de scores die wij als inspectie berekend hebben. Zo ziet u in één oogopslag hoe uw school presteert ten opzichte van de landelijke normen.
Zelf scores berekenen
U kunt de scores en normen van uw school ook zelf berekenen en vergelijken met onze beoordeling. In de technische toelichting bij het Onderwijsresultatenmodel vindt u formules en voorbeelden die u daarbij kunt gebruiken.
Wij als inspectie organiseerden op 20 mei 2025 een webinar over het Onderwijsresultatenmodel voortgezet onderwijs. Daarin gaven we uitleg over het model en de berekening van de onderwijsresultaten en bijbehorende normen. U kunt het webinar terugkijken.