Wilt u als school verder aan de slag met het leergebied Mens en natuur? De reflectievragen op deze pagina kunnen hierbij helpen. De vragen zijn een hulpmiddel voor schoolteams die het gesprek willen voeren over het onderwijs in Mens en natuur op hun school. Of die dit onderwijs willen verdiepen. De vragen zijn onderverdeeld in 5 categorieën en zijn bedoeld voor verschillende betrokkenen in de school. Onderaan vindt u extra informatie voor verdieping en inspiratie.
Deze webpagina is ontwikkeld door Robbert Blanken van het landelijk expertisecentrum voor het curriculum (SLO) in samenwerking met de Inspectie van het Onderwijs. SLO en de inspectie maakten deze reflectievragen naar aanleiding van het onderzoek Peil.Mens en natuur einde basisonderwijs 2023-2024. Het rapport gaat over de schoolvakken natuur en techniek en een deel van aardrijkskunde.
Reflectievragen
- In hoeverre zegt onze schoolvisie iets over de visie op Mens en natuur? Hoe ziet onze visie op het onderwijs in Mens en natuur eruit? In hoeverre sluit deze visie nog aan op onze ideeën en het gewenste onderwijs?
- Op welke manier is er binnen de schoolvisie aandacht voor verschillende didactische modellen bij verschillende leergebieden? Hoe hebben we daar als team keuzes in gemaakt? Is er ruimte voor leren door doen, en voor afwisseling tussen ‘hands on’ en ‘brains on’ bij onderwijs op het gebied van Mens en natuur?
- Hebben we als team afspraken gemaakt over samenhang van onderwerpen uit Mens en natuur met onderwerpen uit andere leergebieden, zoals Nederlands, Rekenen en wiskunde, Burgerschap of Bewegen en sport? Welke invloed heeft deze samenhang op de te besteden tijd voor Mens en natuur? Hoe is de diepgang van onderwerpen uit Mens en natuur geborgd in bijvoorbeeld geïntegreerd of thematisch onderwijs?
- Wat zijn voor ons belangrijke uitgangpunten bij het samenstellen van het schoolcurriculum voor Mens en natuur op onze school? Is er aandacht voor kennis, houding en vaardigheden?
- Op welke manier krijgen naast kennis ook (onderzoeks-)vaardigheden en een nieuwsgierige, kritische en probleemoplossende houding aandacht in ons onderwijs op het gebied van Mens en natuur?
- Hoe zorgen we voor een doorgaande lijn in het onderwijs in Mens en natuur, bijvoorbeeld in de vorm van leerlijnen? En is iedereen in het team hiermee vertrouwd?
- Hoe werken we aan exacte inhouden van Mens en natuur die het leergebied deelt met Rekenen en wiskunde of Digitale geletterdheid, bijvoorbeeld dingen die gemeten worden of technologische systemen? En hoe is dat voor Nederlands?
- Hoe ziet ons onderwijsaanbod voor Mens en natuur eruit? Wat is de verhouding tussen methodegebruik, projecten, externe partijen, excursies en materialen die we zelf hebben ontwikkeld?
- Hoe bereiden we lessen in Mens en natuur voor? Doen we dat individueel of samen? Zijn de lessen groepsdoorbrekend? Hoe zorgen we ervoor dat we de sterke punten van de ene les meenemen naar de volgende?
- Welke kennis, enthousiasme en ervaring op het gebied van Mens en natuur hebben we in huis? Hoe maken we deze zichtbaar en bruikbaar voor elkaar?
- Welke behoefte hebben we aan professionalisering op het gebied van Mens en natuur? Zoeken we alleen inspiratie, een korte nascholing of een post-hbo-traject? Wat zijn onze doelen bij deze professionalisering?
- Hoe volgen we de ontwikkeling van leerlingen op het gebied van Mens en natuur? Heeft het onderwijs in Mens en natuur effect op het dagelijks leven van de leerlingen? Hebben we bewuste keuzes gemaakt voor (formatieve) toetsing of portfolio’s? Wat waren daarbij de overwegingen?
- Welk effect heeft praktisch aan de slag zijn op het leren en hoe weten we dat?
- Weten leerlingen aan welke doelen we werken binnen Mens en natuur? Wat is de stem van de leerlingen in de keuze van de onderwerpen of activiteiten bij onderwijs in Mens en natuur?
- Hoe worden de lessen door de leerlingen gewaardeerd? Hoe merken we dat? Wanneer hebben we dit voor het laatst met onze leerlingen besproken en op welke wijze?
- Welke faciliteiten hebben we op school, zoals een moestuin of technieklokaal, en hoe kunnen we deze benutten?
- Kennen we de schoolomgeving en de kansen die die omgeving biedt om ons onderwijs te verrijken? Hoe betrekken we de natuurlijke of technische omgeving in onze lessen?
- Waar vinden we inspiratie voor (geïntegreerd) onderwijs? Hoe kunnen we jeugdliteratuur met thema’s uit Mens en natuur inzetten in de les? Wat zijn geschikte internetbronnen voor praktische activiteiten en welke is onze favoriet? Op welke manier speelt de actualiteit een rol in het Mens- en natuuronderwijs?
- Zijn er centra voor natuur- en duurzaamheidseducatie (NDE) of andere organisaties, techniek-oma’s, imkers of andere vrijwilligers in het netwerk van de school en zetten we ze in voor het onderwijs?
- Hoe verzamelen we onze materialen voor proefjes en experimenten, zijn dat bijzondere spullen of huis-tuin-en-keukenmaterialen? Waar vinden we inspiratie voor de materialen die we gebruiken bij ons onderwijs?
Verdieping en inspiratie
Onderstaande verwijzingen naar verdiepende en inspirerende bronnen kunnen helpen bij het gesprek over onderwijs in Mens en natuur.
- Achtergronden bij manieren om het ‘schooleigen curriculum’ vorm te geven staan in de teamgidsen op de website van SLO.
- Met het visiespel Wetenschap & Technologie van SLO kunnen schoolteams hun visie op onderwijs in Wetenschap & Technologie analyseren of verbeteren.
- De website van SLO bevat informatie over onder andere de geactualiseerde kerndoelen Mens en natuur.
- De pagina Samenhang in het primair onderwijs is gericht op het bevorderen van samenhang tussen onder andere wereldoriëntatie en taal en/of rekenen.
- De huidige kerndoelen ‘Oriëntatie op jezelf en de wereld’ en de daarbij ontwikkelde leerlijnen met tussendoelen of inhoudskaarten zijn nog steeds beschikbaar op de website van SLO.
- Boekenzoekers voor Mens en natuur:
- De website leesbevorderingindeklas.nl
- De website boekenzoeker.be
- Boeken op onderwerp van jeugdbibliotheek.nl
- Interessante bronnen over het gefundeerd verbinden van Mens en natuur en Rekenen-wiskunde:
- Toekomstgericht onderwijs op het snijvlak van rekenen-wiskunde en wetenschap & technologie (Amsterdam West Binnen de Ring)
- 100 Activiteiten voor Onderzoek naar Bèta Talenten van Jonge Kinderen (Freudenthal Instituut)
Leren door doen is een belangrijke basis bij Mens en natuur. Onderstaande bronnen bieden veel mogelijkheden:
- De websites proefjes.nl en slimme-handen.nl bevatten heel veel haalbare experimenten en ideeën voor uw lessen over natuurverschijnselen.
- De website encyclopedoe.nl bevat meer dan alleen korte experimenten en is een waardevolle verzamelplaats van proefjes en verdieping.
- De website esero.nl is een waardevolle verzamelplaats van lesideeën over het heelal en alles wat daarmee samenhangt.
- De website wetenschapentechnologieindeklas.nl verzamelt diverse werkvormen, concrete ideeën en organisaties op het gebied van W&T. Op wetenschapsknooppunten.nl staat materiaal voor het primair onderwijs dat is ontwikkeld door Nederlandse universiteiten.
- Op www.moendoes.be staat het wetenschapsspel over de planeet Moendoes die je ontdekt door in de rol van wetenschapper te stappen.
- De website www.natuurwijs.nl van Staatsbosbeheer bevat materiaal voor bos- en buitenonderwijs.
- IVN en Natuurmonumenten hebben lespakketten waarin naar buiten gaan centraal staat: Lespakketten over de natuur - IVN en OERRR op school | Natuurmonumenten.
- Op alliantieschooltuinen.nl staat alles wat u moet weten over schooltuinen.
- bronnen-voor-nme.nl is een waardevol archief voor onderwijsmateriaal voor natuur-, milieu- en duurzaamheidseducatie.
- Het radio- en televisieprogramma Vroege Vogels laat zoveel mogelijk kinderen in het primair onderwijs kennis maken met planten en dieren in hun leefomgeving. De website bevat ook materialen om te gebruiken in de klas.
- techyourfuture.nl ontwikkelde een praktische handleiding voor scholen met tips en tricks voor het voorbereiden van een bedrijfsbezoek met de klas.
- Op boerderijeducatienederland.nl vindt u alle boerderijen in de buurt die openstaan voor een schoolbezoek.
- Op waterschappen.nl vindt u lesmateriaal van de Nederlandse waterschappen over waterbeheer, waterzuivering en klimaatverandering.