Steeds meer jongeren spijbelen of zitten langdurig thuis, terwijl onderwijs essentieel is voor volwaardige deelname aan de samenleving. Daarom is het belangrijk om schoolverzuim zo veel mogelijk tegen te gaan. Wat helpt daarbij? Om dat in beeld te brengen heeft de inspectie studies naar schoolverzuim van de afgelopen 35 jaar onderzocht in een zogeheten meta-analyse. Een schoolbrede aanpak, waarbij maatwerk wordt geleverd, lijkt het meest kansrijk te zijn. Dat blijkt uit het korte rapport Terug naar school: effectieve interventies.
Het onderzoek
Bij het onderzoek werden 5.596 internationale studies tussen 1990 en 2024 gevonden. Vervolgens werden ze geselecteerd aan de hand van de volgende criteria:
- het ging om interventies, georganiseerd door scholen en gericht op het verminderen van schoolverzuim
- de studie is goedgekeurd door vakgenoten (peer-reviewed)
- de studie heeft een (quasi-)experimentele opzet
- de betrouwbaarheid is duidelijk
Dit leverde 65 studies op. Ze vielen uiteen in 4 categorieën:
- ondersteuningsprogramma’s (10 studies), gericht op het realiseren van basisvoorwaarden, zoals een gratis ontbijt;
- ondersteuningsnetwerken (24 studies), die formele of informele pedagogische en gedragsmatige ondersteuning bieden
- schoolbrede programma’s (20 studies) die een uitnodigend schoolklimaat creëren
- samengestelde programma’s (11 studies), die een combinatie van bovenstaande strategieën vormen, vaak met vroegsignalering en het betrekken van het (in)formele netwerk van scholieren.
Kansrijke aanpak
Uit de vergelijking van effecten bleek dat effectieve interventies mogelijk zijn. Wel komen bij moderne vergelijkende modellen slechts vrij kleine effecten naar voren.
Uit de analyses blijkt dat schoolbrede en samengestelde interventies veelbelovend zijn. Hierbij wordt een preventieve schoolbrede aanpak gecombineerd met gerichte interventies voor specifieke oorzaken voor verzuim.
Een dergelijke aanpak bestaat globaal uit de volgende onderdelen:
- een helder beleid
- een goede registratie van aanwezigheid
- inzicht in de niveaus van verzuim (incidenteel, opkomend, structureel)
- overleg met betrokkenen om risico’s en beschermende factoren in beeld te brengen
Acties om schoolverzuim terug te dringen
De bevindingen van de meta-analyse ondersteunen de aanpak die aangereikt wordt door de praktijkkaart Van thuis weer naar school. Deze is opgesteld door het Nederlands jeugdinstituut en de landelijke beroepsvereniging voor leerplicht Ingrado op verzoek van het ministerie van OCW.
Hiernaast heeft de staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap eind 2024 het wetsvoorstel Wet terugdringen schoolverzuim aangeboden aan de Tweede Kamer.