2024 | Voortgang versterking toezicht in het funderend onderwijs

In december 2024 verscheen de Kamerbrief van de staatssecretaris van OCW over de versterking van het toezicht door de Inspectie van het Onderwijs. De brief bespreekt 3 thema’s: eisen aan bestuur, heldere verwachtingen over onderwijskwaliteit, en het beter in beeld brengen van onderwijskwaliteit.

1. Wetsvoorstel eisen aan bestuur en accreditatiestelsel

Het ministerie werkt aan een wetsvoorstel waarin eisen worden gesteld aan de kwaliteit van schoolbesturen en richtlijnen worden opgenomen rondom intern toezicht. Dit geeft de inspectie meer handhavingsmogelijkheden. Daarnaast ontwikkelen de PO-Raad, VO-raad en Vereniging voor Onderwijsbestuurders een accreditatiestelsel voor bestuurders. Een onafhankelijke organisatie zal deze accreditatie naar verwachting vanaf 2026 gaan uitvoeren.

2. Heldere verwachtingen ten aanzien van onderwijskwaliteit

Sinds augustus 2023 hanteert de inspectie de standaard Basisvaardigheden (OP0), die lees-, schrijf- en rekenonderwijs en burgerschap beoordeelt. Vanaf augustus 2025 weegt deze standaard mee in het eindoordeel.

Het ministerie werkt aan de concretisering van een aantal deugdelijkheidseisen voor onderwijskwaliteit.¹ Het wetsvoorstel verplicht scholen tot:

• Cyclisch en planmatig werken aan onderwijsverbetering;
• Evidence-informed werken;
• Het bevorderen van een kwaliteitscultuur.

Naar aanleiding van een internetconsultatie en uitvoeringstoets wordt het voorstel aangepast en naar verwachting in het voorjaar van 2026 ingediend.

De inspectie werkt aan nieuwe onderzoekskaders die in 2027 in werking zullen treden. Hierbij wordt gebruik gemaakt van inzichten uit de wetenschap en het werkveld.

3. Onderwijskwaliteit beter in beeld

De staatssecretaris kondigde 2 onderzoeken aan: een onderzoek door de Auditdienst Rijk naar de verantwoording en informatievoorziening over schoolbezoeken, en een externe peer-review naar de werkwijze van de inspectie. De uitkomsten zijn beschreven in de Kamerbrief Ontwikkelingen in het toezicht op het funderend onderwijs.

Sinds augustus 2023 voert de inspectie steekproefsgewijze kwaliteitsonderzoeken uit voor een representatief beeld van onderwijskwaliteit. Dit nieuwe instrument zorgt er tevens voor dat de inspectie feedback krijgt op haar jaarlijkse prestatie- en risicoanalyse. De bestuursgerichte vierjaarscyclus is in 2024–2025 niet uitgevoerd om ruimte te maken voor intensiever toezicht. De intentie is om de vierjaarcyclus vanaf 2026 weer uit te voeren.

Op verzoek van moties (moties Van Meenen², De Kort³ en Ceder c.s.⁴) onderzocht de inspectie onaangekondigd toezicht. De effectiviteit en mogelijkheden van onaangekondigd toezicht zijn onderzocht in een verkenning.⁵ De inspectie concludeerde dat er geen aanwijzingen zijn dat onaangekondigde bezoeken leiden tot andere oordelen dan aangekondigde bezoeken en er in het veld zeer wisselend draagvlak is voor onaangekondigde toezichtactiviteiten. Om vormen van onaangekondigd toezicht te ontwikkelen en in te voeren, vinden in 2025 en 2026 pilots plaats in het primair, voortgezet en speciaal onderwijs.