2002-2005 | Toezichtkaders 2002 en de wijzigingen in 2005

Inspectie van het Onderwijs

In artikel 12 van de Wet op het onderwijstoezicht (WOT) die in 2002 van kracht werd, was bepaald dat de werkwijze van de Inspectie van het Onderwijs in toezichtkaders werd vastgelegd. Het doel van de kaders was om de eenheid van handelen van inspecteurs te bevorderen. Tevens zorgden de kaders ervoor dat het handelen van de inspectie transparant werd voor scholen. Hierdoor kon de inspectie worden aangesproken op zowel de inhoud als de uitvoering van haar werk.

Waarderingskaders en werkwijze inspectie

Elke sector heeft zijn eigen toezichtkader. De toezichtkaders bestaan uit een waarderingskader en de beschrijving van de werkwijze. In het waarderingskader beschrijft de inspectie wat in redelijkheid van scholen mag worden verwacht. De centrale vraag bij het toezicht was: hoe is de kwaliteit van het onderwijs op de school? In het waarderingskader voor primair onderwijs¹ worden bijvoorbeeld 8 kwaliteitsaspecten uitgewerkt. De aspecten waren gebaseerd op de aspecten van kwaliteit die in de WOT zijn vastgelegd. De kwaliteitsaspecten waren geordend in 3 domeinen: 1. Zorg voor kwaliteit, 2. Onderwijs en leren, en 3. Opbrengsten.

Oordelen inspectie

Elk kwaliteitsaspect werd beoordeeld aan de hand van meerdere (kern)indicatoren. Per indicator werd tijdens het toezicht beoordeeld in welke mate de feitelijke situatie bijdroeg aan het kwaliteitsaspect: in hoge mate, voldoende, onvoldoende, of nauwelijks tot niet. Uiteindelijk werden op basis van beslisregels de kwaliteitsaspecten, evenals de domeinen en de centrale vraag, beoordeeld als Goed, Voldoende, Onvoldoende, of Slecht.

Het toezicht werd in de praktijk als volgt uitgevoerd:

De kern van het toezicht was het vierjaarlijkse periodiek kwaliteitsonderzoek (PKO), een schoolonderzoek aan de hand van het complete waarderingskader. Als de inspectie de indruk kreeg dat de kwaliteit tekortschoot, vond een nader onderzoek plaats naar mogelijke oorzaken en achtergronden.
Als werd vastgesteld dat de kwaliteit van het onderwijs tekortschoot, werd een school gekwalificeerd als Onvoldoende of Slecht. Na uiterlijk 2 jaar vond een onderzoek naar kwaliteitsverbetering (OKV) plaats, dat inhoudelijk vergelijkbaar was met het PKO.
Om bij alle scholen de vinger aan de pols te houden, bestond het jaarlijks onderzoek (JO). Hierbij keek de inspectie naar de normindicatoren van de kwaliteitsaspecten Kwaliteitszorg en Opbrengsten.

Wijzigingen toezichtkaders 2005

In de toezichtkaders van 2005 werden de opgedane ervaringen van de kaders van 2002 verwerkt en kwam er meer ruimte voor variëteit en maatwerk. De opvallendste wijzigingen voor primair onderwijs waren als volgt:

Uit het waarderingskader van 2002 is een selectie gemaakt voor het zogenoemde kernkader. Het kernkader bestond uit een vaste basisset van 27 kernindicatoren, waarvan 10 normindicatoren, en de 7 indicatoren van kwaliteitszorg. De basisset werd onderzocht in het PKO, dat eens in de 4 jaar op elke school plaatsvond. Uitbreiding van te onderzoeken indicatoren was mogelijk, als de school of de inspectie behoefte had aan verbreding of verdieping.
Het jaarlijks onderzoek in de eerste 2 jaar na een PKO werd vervangen door een bureau-JO.
De termen Zwak en Zeer zwakke school werden geïntroduceerd, ter vervanging voor Onvoldoende of Slecht.
De introductie van de risicoprofielen: op basis daarvan werd bepaald of het nodig was versneld naar een school te gaan. Daarnaast werd er gebruik gemaakt van de zelfevaluatie van een school, mits aanwezig.²

¹Inspectie van het Onderwijs (2002). Toezichtkader Primair Onderwijs. Inspectie van het Onderwijs.

²Inspectie van het Onderwijs (2005). Toezichtkader Primair Onderwijs 2005. Inhoud en werkwijze van het onderwijstoezicht. Inspectie van het Onderwijs.