Naar aanleiding van het peilingsonderzoek Mondelinge Taalvaardigheid in het basisonderwijs maakten we de Reflectiewijzer Mondelinge taalvaardigheid. Deze reflectiewijzer, in de vorm van een waaier, stuurden we naar taalcoördinatoren op alle basisscholen in Nederland. Het instrument helpt schoolteams om in gesprek te gaan over het mondelinge taalonderwijs op school.
In gesprek over mondelinge taalonderwijs op school
In de reflectiewijzer komen de volgende aspecten aan bod:
- Mondelinge taalonderwijs op onze school
- Leerstofaanbod
- Tijd voor mondelinge taalvaardigheden
- Didactische competenties van de leerkrachten
- Zicht op ontwikkeling
Verder met mondelinge taalvaardigheid op school
Op deze pagina vindt u per aspect (verwijzingen naar) aanvullende informatie, inspirerende artikelen en voorbeeldlessen.
In Nederland kennen we de kerndoelen. Deze geven aan wat het onderwijsaanbod op verschillende domeinen binnen het primair onderwijs moet zijn. De kerndoelen zeggen niets over wat leerlingen aan het eind van de basisschool zouden moeten beheersen. Daarom heeft de overheid in 2010 referentieniveaus opgesteld voor het taal- en rekenonderwijs. In het Besluit Referentieniveaus (17 juni 2010) staat beschreven wat leerlingen op het gebied van taal en rekenen moeten kennen en kunnen.
Een leerlijn is een uitwerking van de algemene kerndoelen of van de referentieniveaus naar concrete doelen. Een leerlijn beschrijft in hoofdlijnen de ontwikkeling en de leerprocessen die kinderen doorlopen. Tussendoelen zijn momenten in de leerlijn. Dit is geen vaste volgorde van doelen en onderwijsactiviteiten; kinderen kunnen in een verschillend tempo, diverse leerroutes volgen om bij het zelfde tussendoel uit te komen. Met de leerlijnen en tussendoelen kunnen leerkrachten de ontwikkeling van een kind beter volgen (Prenger & Damhuis, 2016).
Op de website www.tule.slo.nl zijn de kerndoelen verder uitgewerkt in leerlijnen en tussendoelen.
De referentieniveaus voor mondelinge taalvaardigheid zijn uitgewerkt in het boek Leerstoflijnen mondelinge taalvaardigheid van de SLO.
Op de website www.leerlijnentaal.nl is een praktische vertaalslag van het referentiekader naar leerlijnen en tussendoelen te vinden.
Op de website www.tule.slo.nl zijn de kerndoelen verder uitgewerkt in leerlijnen en tussendoelen.
De referentieniveaus voor mondelinge taalvaardigheid zijn uitgewerkt in het boek Leerstoflijnen mondelinge taalvaardigheid van de SLO.
Op de website www.leerlijnentaal.nl is een praktische vertaalslag van het referentiekader naar leerlijnen en tussendoelen te vinden.
Bekijk een voorbeeld dat illustreert wat er onder referentieniveau 1F bij het domein Gesprekken wordt verstaan.
Bekijk de voorbeeldlessen voor spreken en gesprekken op niveau 1F/2F, ontwikkeld door SLO naar aanleiding van de instrumenten in het peilingsonderzoek Mondelinge taalvaardigheid einde basisonderwijs.
Artikelen over het integreren van taal met de zaakvakken:
Zaakvakken en taal. Twee vliegen in een klap! JSW, 10, 6-9.
Elsäcker, W. van, & Droop, M. (2011).
Doen, denken en dialoog. Maak W&T compleet met taaldenkgesprekken. MeerTaal, 3, 2, Special TechYourFuture, Taal en Wetenschap en Technologie, 4-5.
Damhuis, R. (2016).
Zaakvakken en taal. Twee vliegen in een klap! JSW, 10, 6-9.
Elsäcker, W. van, & Droop, M. (2011).
Doen, denken en dialoog. Maak W&T compleet met taaldenkgesprekken. MeerTaal, 3, 2, Special TechYourFuture, Taal en Wetenschap en Technologie, 4-5.
Damhuis, R. (2016).
Relevante artikelen:
Het stimuleren van mondelinge taalvaardigheid op de basisschool: tien aanbevelingen voor effectief onderwijs.
Beter Begeleiden Digitaal, september 2012.
Gijsel, M. (2012).
Opbrengstgericht aan de slag met mondelinge taalvaardigheid.
JSW, 96, 4, 42-46.
Gijsel, M. & Druenen, M., van. (2011)
Diverse artikelen in de HJK-special ‘Goede gesprekken met jonge kinderen'
Het stimuleren van mondelinge taalvaardigheid op de basisschool: tien aanbevelingen voor effectief onderwijs.
Beter Begeleiden Digitaal, september 2012.
Gijsel, M. (2012).
Opbrengstgericht aan de slag met mondelinge taalvaardigheid.
JSW, 96, 4, 42-46.
Gijsel, M. & Druenen, M., van. (2011)
Diverse artikelen in de HJK-special ‘Goede gesprekken met jonge kinderen'
Op deze website van de Marnix academie staan handvatten om laagtaalvaardige kinderen uit te dagen tot communicatie.
Een overzicht van beschikbare toetsen voor mondelinge taalvaardigheid
(Uit: Gijsel, M. van, & Druenen, M., van (2013). Opbrengstgericht werken aan mondelinge taalvaardigheid. Nijmegen: Expertisecentrum Nederlands).
(Uit: Gijsel, M. van, & Druenen, M., van (2013). Opbrengstgericht werken aan mondelinge taalvaardigheid. Nijmegen: Expertisecentrum Nederlands).
Ook rubrics kunnen ingezet worden om de mondelinge taalontwikkeling van kinderen te volgen. Rubrics richten zich op de processen die naar het eindproduct leiden. Ze maken de ontwikkeling van de leerling duidelijk zichtbaar. Bekijk een voorbeeld van een rubric over ‘presenteren’ (SLO, uit: www.talentstimuleren.nl). Rubrics zijn ook zelf te maken. Een stappenplan hiervoor is te vinden op de website van Leerling2020.
In het artikel ‘Observeren en volgen van mondelinge en schriftelijke taalvaardigheden’ (Linthorst, Pulles en Faasse, 2013) wordt een observatie-instrument voor spreken besproken.
Bekijk ook de handleiding en observatie-instrumenten, ontwikkeld door NHL Stenden.
Bekijk ook de handleiding en observatie-instrumenten, ontwikkeld door NHL Stenden.