Verbeterd onderwijsaanbod uitstroomprofiel dagbesteding

In schooljaar 2017/2018 voerden we een themaonderzoek uit bij 30 scholen voor voortgezet speciaal onderwijs met het uitstroomprofiel dagbesteding. Daarbij keken we onder andere naar het onderwijsaanbod in dit profiel. Opvallend is de groeiende aandacht voor de ontwikkeling van competenties en vaardigheden die de leerlingen zelfstandiger en zelfredzamer maken.

Ook het rijke aanbod voor taal en communicatie valt op. Scholen werken met leerlijnen om te zorgen dat dit aanbod niet versnippert. De laatste jaren zijn er allerlei nieuwe methodes, middelen en materialen beschikbaar. Toch moeten de leraren daarnaast nog veel lesmateriaal zelf verzamelen en ontwikkelen.

Jongen in het voortgezet speciaal onderwijs boort in een stuk hout

Zelf doen en zelf ervaren

In het verleden had het pedagogisch klimaat op de scholen met het uitstroomprofiel dagbesteding een sterk beschermend karakter. Tegenwoordig worden leerlingen veel meer uitgedaagd zelf te doen en te ervaren. Stappenplannen ondersteunen het proces om leerlingen zelfstandiger te maken. Bij de praktijkvakken en bij interne en externe stages maken de leerlingen vaak een grote groei door in zelfredzaamheid. Wie dat kan, leert dan ook zelfstandig te reizen met de fiets of het openbaar vervoer.

Goede voorbereiding op wonen, werken en vrije tijd

Het uitstroomprofiel dagbesteding bereidt leerlingen voor op wonen, werken en vrije tijd. De leerlingen ontwikkelen allerlei praktische vaardigheden, bijvoorbeeld in de keuken, in het groen en in de techniek. Ook huishoudelijke taken zoals de was verzorgen en schoonmaken komen bij alle scholen aan bod. Vaak is een huiskamer ingericht om dagelijkse situaties te kunnen oefenen. Tijdens interne stages en bij het leren op locatie passen de leerlingen basale werknemersvaardigheden toe. De sport-, muziek- en handvaardigheidslessen zijn er sterk op gericht om leerlingen te laten ontdekken wat voor hen een goede vrijetijdsbesteding is.

Veel zelf ontwikkeld lesmateriaal

De leerlingen in het uitstroomprofiel dagbesteding hebben een verstandelijke of (ernstig) meervoudige beperking. Het vraagt creativiteit van leraren om goed af te stemmen op de grote verscheidenheid aan niveaus, interesses en beperkingen van deze leerlingen. Leraren maken deels gebruik van bestaande methodes en materialen, maar slechts een deel van de leerlingen kan een methode volledig volgen. Bovendien zijn er weinig methodes beschikbaar die zowel bij het cognitieve niveau als bij de belevingswereld van deze leerlingen aansluiten. Leraren zijn daarom vaak druk bezig om zelf lesmateriaal te ontwikkelen en te verzamelen.

Samenhang door leerlijnen

De scholen gebruiken leerlijnen om te voorkomen dat het aanbod uit losse activiteiten bestaat. Sommige scholen maken de doelen op die leerlijnen kleiner. Zo kunnen ze planmatig aan kleinere ontwikkelingsstappen werken. Andere scholen ontwikkelen een eigen leerlijn om beter bij de specifieke kenmerken van een doelgroep aan te sluiten. Dat zien we bijvoorbeeld bij scholen met meervoudig beperkte blinde en slechtziende leerlingen. Leerlijnen, nieuw lesmateriaal en meer aandacht voor de ontwikkeling van competenties en vaardigheden. Het doet soms een groter beroep op de leerkrachten, maar brengt de kwaliteit van het onderwijsaanbod van dit uitstroomprofiel op een hoger niveau.