Aandeel voortijdig schoolverlaters stijgt na jaren van daling

Het voortijdig schoolverlaten is de afgelopen jaren afgenomen, maar nu is er weer een lichte toename. Een mogelijke verklaring voor deze toename is de aantrekkende arbeidsmarkt. We weten dat er diverse redenen zijn waarom studenten voortijdig afhaken. Daarom zijn de oplossingsrichtingen ook divers.

Lichte stijging voortijdig schoolverlaters

Als studenten uitstromen zonder startkwalificatie voor ze 23 zijn, beschouwen we ze als voortijdig schoolverlaters. Na enkele jaren van lichte daling steeg het landelijke percentage voortijdig schoolverlaters in 2016-2017 licht naar 5,2%. De toename doet zich voor op alle niveaus, behalve bij entreeopleidingen.

Percentage voortijdig schoolverlaters per niveau
2013-20142014-20152015-20162016-2017
Entreeopleiding32,531,728,627,3
Niveau 210,19,18,99,5
Niveau 33,93,43,54
Niveau 43,22,933,4

Resultaten in de periode 2013/2014 tot en met 2016/2017. Het ging in 2016/2017 om 387.250 studenten.

Inspectie van het Onderwijs Brontabel als csv (154 bytes)

Aantrekkende arbeidsmarkt

Mogelijk hangt de stijging samen met de aantrekkende arbeidsmarkt. In tijden van een krappe arbeidsmarkt zien we vaker dat er sprake is van groenpluk: werkgevers nemen jongeren in dienst voordat zij hun diploma hebben behaald. Dat gebeurt dan vooral in de sectoren waar die krapte het sterkst is. Op dit moment is dat bijvoorbeeld in de horeca.

Opleidingen spelen in op groenpluk

Sommige opleidingen proberen in te spelen op deze groenpluk. Bijvoorbeeld door studenten eerst in te schrijven op een bol-opleiding en vervolgens over te laten stappen op een bbl-opleiding, zodat ze sneller in het arbeidsproces komen. Ook zijn er opleidingen die hun onderwijsprogramma anders inrichten. Ze programmeren bijvoorbeeld een deel van de beroepspraktijkvorming aan het eind van de opleiding. Studenten kunnen dan tijdens de beroepspraktijkvorming alvast geld verdienen en direct na hun opleiding gaan werken. Bij zo’n aanpassing moeten scholen er wel voor zorgen dat het programma evenwichtig is opgebouwd.

Schoolgerelateerde problemen belangrijkste reden

Niet alleen de aantrekkende arbeidsmarkt heeft invloed op voortijdig schoolverlaten. Meer dan de helft van de uitgevallen studenten geeft aan dat schoolgerelateerde problemen de aanleiding waren. Ze noemen vaak als reden dat de opleiding inhoudelijk toch niet was wat ze ervan verwachtten, of dat de opleiding slecht georganiseerd was. Ongeveer een derde van de uitvallers noemde (geestelijke) gezondheidsproblemen of andere persoonlijke problemen als belangrijkste aanleiding. Na anderhalf jaar volgt bijna 40% van de uitvallers toch weer een opleiding of een leerwerktraject. De meeste uitvallers (44%) zijn aan het werk. Ongeveer de helft van de studenten heeft spijt van het verlaten van de opleiding. Toch geven de meesten aan dat ze op dat moment niet anders konden. Voortijdige uitval betekent dus niet dat er geen weg terug is naar een vorm van onderwijs.

Mogelijkheden om uitval te voorkomen

Het voorkomen van voortijdige uitval door schoolgerelateerde oorzaken vraagt een zorgvuldige intake van instellingen en een goede loopbaanoriëntatie en -begeleiding tijdens de opleiding. Er zijn instellingen die brede domeinprogramma’s aanbieden. Daarmee krijgen jongeren de mogelijkheid om geleidelijk meer zicht te krijgen op het werkveld, hun competenties en belangstelling. Op basis van die inzichten kunnen ze de meest passende opleiding kiezen. Het blijft ook belangrijk om op tijd persoonlijke problemen te signaleren bij studenten. Dan kunnen zij goed worden doorverwezen naar hulpinstanties binnen en buiten de school.