Oplopend lerarentekort bedreiging voor gelijke kansen in het onderwijs

Er is sprake van een groot tekort aan leraren, vooral in het basisonderwijs. Het tekort loopt de komende jaren verder op en treft vrijwel alle onderwijssectoren. Het lerarentekort is ongelijk verdeeld over het land en over groepen leerlingen. Scholen met meer leerlingen met een niet-westerse migratie-achtergrond hebben meer moeite om hun vacatures te vervullen. Het lerarentekort vormt daardoor een bedreiging voor gelijke kansen in het onderwijs.

Lerarentekort neemt snel toe

Het lerarentekort nam de afgelopen tijd met name in het basisonderwijs snel toe. Het aantal online vacatures voor onderwijspersoneel steeg daar in 2017/2018 vergeleken met een jaar eerder met bijna 50%. (Sapulete, Van de Pol, Vankan, Van Kerkhof en Jelicic, 2018). In alle onderwijssectoren samen ging het aantal online vacatures met bijna een kwart omhoog.

Lerarentekort

Vacature-intensiteit als percentage van het onderwijspersoneel

Ongelijke verdeling over regio's

Het tekort aan leraren is het grootste in de Randstad. Uit de infographic valt op te maken dat het aantal online geplaatste vacatures als percentage van het onderwijspersoneel (de vacature-intensiteit) in de Randstad hoger is dan in de andere gebieden. In 2017/2018 lag de vacature-intensiteit voor het basisonderwijs in de Randstad gemiddeld op 9,5%. Buiten de Randstad was dat gemiddeld 2,5%. In het voortgezet onderwijs was dat verschil een stuk kleiner, namelijk respectievelijk 11,8 en 7,1%.

Volgens deze cijfers lijkt het lerarentekort groter te zijn in het voortgezet onderwijs. Deze percentages geven echter geen compleet beeld van de situatie, want het gaat hierbij alleen om online geplaatste vacatures. De mate van onlinewerving kan verschillen per sector. In het primair onderwijs worden leerkrachten waarschijnlijk minder online geworven, waardoor de vacature-intensiteit lager lijkt.

Lerarentekort en schoolkenmerken

Verschillen tussen scholen in het zoeken naar onderwijspersoneel

Tekort groter op scholen met meer leerlingen met een migratie-achtergrond

Niet iedere basisschool wordt in dezelfde mate getroffen door het lerarentekort. De infographic laat zien dat basisscholen met meer leerlingen met een niet-westerse migratieachtergrond vaker vacatures hebben. In 2017/2018 zoekt 13,2% van de scholen met minder dan 25% leerlingen met een niet-westerse migratie-achtergrond leraren via vacaturesites, tegenover 48,3% van de scholen met meer dan 75% leerlingen met een niet-westerse migratie-achtergrond.

Ook zien we dat deze scholen op zoek zijn naar meer leraren. De vacature-intensiteit ligt er hoger. Dit patroon zien we zowel landelijk als in de stedelijke gebieden. Deze ongelijke verdeling van het lerarentekort is zorgwekkend. Het draagt potentieel bij aan een vergroting van de kansenongelijkheid in het Nederlandse onderwijsstelsel.

Bedreiging voor de onderwijskwaliteit

Het lerarentekort is dagelijks voelbaar in de onderwijspraktijk. Schoolleiders sturen soms een klas naar huis, omdat er geen leraar beschikbaar is. Het naar huis sturen van klassen heeft directe gevolgen voor leerlingen, maar ook voor ouders en hun werkgevers.

In de meeste gevallen gaan er minder ingrijpende maatregelen aan het naar huis sturen vooraf,  zoals het verdelen van klassen of het inzetten van onbevoegde leraren. Het verdelen van klassen zorgt voor een verdere toename van de werkdruk voor leraren. In vergelijking met andere sectoren wordt de werkdruk in het onderwijs al als hoog ervaren. Het inzetten van onbevoegde of onervaren leraren kan gevolgen hebben voor de prestaties van leerlingen.