Workshop: ‘Leraren moeten hun autonomie terugpakken’

Hoge werkdruk en lage waardering spelen een prominente rol in de uitvoering van het leraarsberoep. Hebben leraren nog plezier in hun vak? Of spelen negatieve emoties een grote rol? Hoe hangt dit samen met burn-out klachten en het welzijn van leraren? De makers van de Staat van de Leraar gaan over de uitkomsten van hun onderzoek in gesprek met mensen uit het werkveld.

De vier redactieleden van de Staat van de Leraar starten met een toelichting op hun onderzoekmethode en de bevindingen. En dan is het tijd voor de deelnemers om in actie te komen. Jorick Scheerens blijkt naast redactielid van de Staat van de Leraar ook een getalenteerd showmaster te zijn. Met flair presenteert hij het spel dat deel uitmaakt van de workshop: de aanwezigheden reageren op stellingen door een plek in te nemen in het spectrum dat de ruimte vormt.

Ik mag steeds minder zelf bepalen hoe ik mijn lessen inricht.

De autonomie terugpakken

Er ontstaat volop beweging bij de eerste stelling: ‘Over het algemeen heb ik zoveel plezier in het lesgeven dat ik graag mijn lessen voorbereid en geef’. Autonomie, of eigenlijk het gebrek daaraan, blijkt een pijnpunt. Veel aanwezigen, waarvan sommigen de rol aannemen van leraar omdat ze een andere functie hebben in het onderwijs, ervaren een beperking van vrijheid om lessen zelf in te richten.

Daardoor hebben ze minder plezier in het voorbereiden en geven van de lessen. Het goede nieuws is dat veel leraren hun best doen om de autonomie in hun klas te vergroten. Om het voor zichzelf leuk te houden, maar vooral om kinderen te helpen zich op een boeiende manier te ontwikkelen. Want dat is de reden waarom ze voor hun vak hebben gekozen. Dat enige druk daarbij als noodzakelijk wordt gezien blijkt uit het feit dat ‘de autonomie terugpakken’ een uitspraak is die veelvuldig terugkomt.

Goede randvoorwaarden creëren

De meeste deelnemers zijn het erover eens dat er onvoldoende tijd, ruimte en middelen zijn voor een eigen invulling van het lesgeven. “Kijk alleen naar de ICT-problemen waar ik dagelijks mee te maken heb”, zegt een lerares in het basisonderwijs. “Hoe kan ik goed lesgeven als het digibord vaak niet werkt en iPads vastlopen?” Een ander richt zijn pijlen op ‘passend onderwijs’: “Ik zie wat de kinderen in mijn klas nodig hebben, maar met de tijd en middelen die ik daarvoor beschikbaar heb kan ik ze niet allemaal tegemoetkomen.”

Iedereen is het erover eens dat als de randvoorwaarden goed zijn, leraren hun werk beter kunnen doen. De redactieleden zijn het hiermee eens: “Ergernis is een voorspellende waarde voor burn-out verschijnselen.”

Verantwoordelijkheid nemen

Naar aanleiding van de Staat van de Leraar presenteren de redactieleden aanbevelingen. Interventies om burn-outklachten te voorkomen moeten zich richten op het omgaan met negatieve emoties die leraren hebben. Een passende status van leraren en erkenning voor het werk dat zij doen is wenselijk, net als meer aandacht voor leraren die in hun klas veel zorg- en gedragsproblematiek van leerlingen ervaren. Leraren in Nederland ervaren over het algemeen een grote mate van welbevinden, maar het kan altijd beter. Om dat te realiseren, moeten alle stakeholders hun verantwoordelijkheid nemen en daarop acteren.”