Leraar essentieel bij verbetering onderwijs
17 april 2012
Het afgelopen schooljaar is het aantal zwakke en zeer zwakke scholen in vrijwel alle onderwijssectoren teruggelopen met 1 à 2 procentpunt. Analyses van de Onderwijsinspectie wijzen uit dat docenten en schoolleiders een grote rol spelen bij deze verbetering: op scholen die voorheen (zeer) zwak waren, blijken de didactische vaardigheden van leraren zeer sterk verbeterd te zijn. Zo leggen op 96 procent van de verbeterde scholen de leraren duidelijk uit, terwijl dat maar voor 41 procent van de zeer zwakke scholen geldt. De inspectie bepleit extra aandacht voor leraarskwaliteit bij alle scholen, om ook daar een verdere kwaliteitsverbetering te bereiken. Dit blijkt uit het Onderwijsverslag 2010/2011.
Grote vaardigheidsverschillen
De meeste leraren (86 procent in het basisonderwijs en rond de 75 procent in de verschillende schoolsoorten van het voortgezet onderwijs) leggen duidelijk uit, zorgen voor een taakgerichte werksfeer en betrekken de leerlingen actief bij de les. 2 tot 3 procent van de leraren beschikt over geen van deze basisvaardigheden. Dit blijkt uit de analyse door de Inspectie van het Onderwijs van bijna vierduizend lessen.
Van de leraren die over deze didactische basisvaardigheden beschikken, beheerst ongeveer de helft ook de meer complexe vaardigheden: zij blijken instructie, leerstof en tijd af te stemmen op de verschillen tussen leerlingen en bieden waar nodig extra ondersteuning en zorg. Deze vaardigheden zijn met name van belang voor leerlingen die extra zorg en begeleiding nodig hebben en voor de zeer begaafde leerlingen.
Uit het onderzoek blijkt dat de vaardigheidsverschillen tussen leraren groot zijn. Besturen en schoolleiders moeten de gelegenheid scheppen voor gerichte professionalisering, en voor het creëren van een cultuur waarin leraren van elkaar kunnen leren. Hiermee kan de kwaliteit van het over het algemeen goede Nederlandse onderwijs verbeterd worden.
Complexere leraarsvaardigheden steeds belangrijker
De inspectie voorziet dat de complexere vaardigheden belangrijker zullen worden:zowel in het speciaal onderwijs als in het reguliere onderwijs is meer afstemming en ondersteuning nodig voor de kwetsbare leerlingen;ook de aandacht voor excellentie vereist meer differentiatie;steeds meer leerlingen stromen door naar hogere niveaus van onderwijs. Ook dit vraagt extra aandacht voor afstemming en zorg en begeleiding van scholen.
Verbetering didactische kwaliteit zaak van het hele onderwijs
De leraar kan het niet alleen. Verbetering van de leraarsvaardigheden is de verantwoordelijkheid van het hele onderwijs.
De inspectie ziet dat besturen de afgelopen jaren in het algemeen de bedrijfsvoering van de scholen beter op orde hebben. De ontwikkeling van de kwaliteitszorg op de scholen blijft nog achter. Daardoor signaleren ze onvoldoende waar het onderwijs verbeterd kan worden.
Voor schoolleiders is het van groot belang dat ze goed zicht hebben op de kwaliteitsverschillen tussen leraren. Nascholing en andere professionalisering, gericht op de doelen die de school zich stelt, moet beter afgestemd worden op de vaardigheden van de individuele leraar. Speciale aandacht is nodig voor het goed begeleiden van beginnende leraren, die nog verder kunnen en moeten groeien.
Op deze manier kunnen bestuur en schoolleiding de situatie scheppen waarin leraren zich verder kunnen professionaliseren, individueel en in teamverband, en gericht gewerkt kan worden aan leerprestaties. Daarvoor is het ook nodig dat er een cultuur bestaat, waarin leraren elkaar kunnen en willen coachen. Op bijna alle scholen komen zwakkere en uitmuntende leraren voor; leraren kunnen veel van hun collega's leren, bijvoorbeeld door middel van peer review.
Het Onderwijsverslag en de Inspectie van het Onderwijs
De Inspectie van het Onderwijs brengt jaarlijks het Onderwijsverslag uit. Hierin doet zij verslag over de staat van het onderwijs, zoals bedoeld in de Grondwet. In de door het parlement aangenomen wijziging op de Wet op het Onderwijstoezicht krijgt de inspectie de expliciete taak toe te zien op de kwaliteit van het onderwijspersoneel.
